— สารคดีภาคสนาม เรื่องที่ 8 —
ไทรแอสซิก จูแรสซิก ครีเทเชียส: สามยุคของมหายุคมีโซโซอิก
คำตอบสั้น ๆ
ถ้านับกันตามเวลา ไทรันโนซอรัสอยู่ใกล้เรามากกว่าอยู่ใกล้สเตโกซอรัส นี่ไม่ใช่มุกตลก แต่เป็นเลขคณิตธรรมดา มหายุคมีโซโซอิกกินเวลาราว 186 ล้านปี แบ่งเป็นสามยุค คือไทรแอสซิก จูแรสซิก และครีเทเชียส ในช่วงนั้นไดโนเสาร์ถือกำเนิด แพนเจียแตกออกเป็นเสี่ยง และพืชพรรณกับสัตว์บนโลกก็ผลัดเปลี่ยนกันหลายรอบ
มหายุคเดียว สามโลกที่ต่างกัน
ในหนัง ไดโนเสาร์ทุกยุคเล็มหญ้าอยู่บนทุ่งเดียวกัน ความจริงแล้วสเตโกซอรัสแห่งจูแรสซิกตอนปลายกับไทรันโนซอรัสแห่งครีเทเชียสตอนปลายห่างกันกว่า 80 ล้านปี มากกว่าช่วงเวลาที่คั่นระหว่างไทรันโนซอรัสกับเราเสียอีก เบื้องหลังคำว่า “มีโซโซอิก” จึงเป็นประวัติศาสตร์ที่ยาวนานมาก และไม่ได้เป็นเนื้อเดียวกันเลย
จะได้ไม่หลงทาง ลองเปิดเส้นเวลาของยุคต่าง ๆกับแผนที่โลกโบราณไว้ใกล้มือ อย่างแรกบอกว่าอะไรมาก่อนมาหลัง อย่างหลังเตือนว่าทวีปต่าง ๆ ไม่ได้อยู่ตรงที่เราคุ้นตาเสมอไป
ไทรแอสซิก: ไดโนเสาร์ขึ้นเวที
ยุคไทรแอสซิกกินเวลาราว 252 ถึง 201 ล้านปีก่อน แผ่นดินเกือบทั้งหมดรวมกันเป็นมหาทวีปเดียว ชื่อแพนเจีย ใจกลางทวีปซึ่งอยู่ไกลจากมหาสมุทรแห้งแล้งในหลายพื้นที่ แม้ภูมิอากาศจะต่างกันไปตามแต่ละมุมของทวีป
ซากไดโนเสาร์ที่เก่าที่สุดซึ่งไม่มีใครโต้แย้งมาจากยุคไทรแอสซิกตอนปลาย อายุราว 230 ล้านปี ตัวกลุ่มเองอาจเกิดขึ้นก่อนหน้านั้นเล็กน้อย ตอนนั้นไดโนเสาร์ยังไม่ได้เป็นเจ้าแห่งแผ่นดิน และยังเป็นแค่ตัวประกอบ เทอโรซอร์รุ่นแรกก็ขึ้นสู่ท้องฟ้าในยุคไทรแอสซิกเช่นกัน ยุคนี้ปิดฉากด้วยการสูญพันธุ์ครั้งใหญ่ หลังจากนั้นสัตว์บนโลกก็เปลี่ยนหน้าไปอีกชุด
จูแรสซิก: ยักษ์ใหญ่และนกรุ่นแรก
ยุคจูแรสซิกอยู่ในช่วงราว 201 ถึง 143 ล้านปีก่อน ช่วงปลายยุคเต็มไปด้วยดาราดัง ทั้งแบรคิโอซอรัส ดิพลอโดคัส สเตโกซอรัส และนักล่าอย่างอัลโลซอรัส ช่วงเดียวกันนั้นมีอาร์คีออปเทอริกซ์ นกยุคแรกที่ยังมีลักษณะของไดโนเสาร์นักล่าหลงเหลืออยู่ ปี 2025 มีการบรรยายนกยุคจูแรสซิกอีกชนิดจากจีน ชื่อบามินอร์นิส ซึ่งมีหางสั้นแบบนกปัจจุบันแล้ว
ในบรรดานักล่าตัวใหญ่ยุคนั้น ทอร์โวซอรัสก็เป็นอีกชื่อที่ควรจำ ระหว่างนั้นแพนเจียเริ่มแตกออก และมีทะเลใหม่เปิดขึ้นระหว่างชิ้นส่วนของมัน ทวีปเคลื่อนตัวช้ามาก แต่หลายล้านปีก็นานพอจะพาสัตว์แยกย้ายไปอยู่คนละฝั่งน้ำ
ครีเทเชียส: ดอกไม้ หน้าใหม่ และจุดจบของมหายุค
ยุคครีเทเชียสยาวที่สุดในสามยุค ราว 143 ถึง 66 ล้านปีก่อน พืชดอกแพร่กระจายไปทั่วผืนแผ่นดินในยุคนี้ ไดโนเสาร์มีมากมายหลายแบบ แต่ดาราคนสำคัญอย่างไทรันโนซอรัสและไทรเซราทอปส์เพิ่งปรากฏตัวตอนใกล้ม่านปิด
ม่านปิดลงเมื่อ 66 ล้านปีก่อน การสูญพันธุ์ครั้งใหญ่ที่รอยต่อยุคครีเทเชียสกับพาลีโอจีนกวาดไดโนเสาร์ที่ไม่ใช่นกไปจนหมด เกิดอะไรขึ้นบ้าง อ่านได้ในสารคดีเรื่องการสูญพันธุ์ของไดโนเสาร์ นกรอดพ้นหายนะมาได้ และเป็นไดโนเสาร์สายเดียวที่อยู่มาจนถึงทุกวันนี้
คำถามและคำตอบ
ยุคไหนของมหายุคมีโซโซอิกยาวที่สุด?
ครีเทเชียส ราว 77 ล้านปี จูแรสซิกกินเวลาประมาณ 58 ล้านปี ไทรแอสซิกประมาณ 50 ล้านปี ตัวเลขเหล่านี้ปัดเศษแล้ว
ไทรันโนซอรัสกับสเตโกซอรัสอยู่ร่วมยุคกันไหม?
ไม่ สเตโกซอรัสเป็นที่รู้จักจากจูแรสซิกตอนปลาย ไทรันโนซอรัสจากช่วงท้ายสุดของครีเทเชียส ทั้งสองห่างกันกว่า 80 ล้านปี
ไดโนเสาร์ตัวแรกปรากฏขึ้นเมื่อไร?
ไดโนเสาร์ที่เก่าที่สุดซึ่งไม่มีใครโต้แย้งมีอายุ 230–233 ล้านปี อยู่ในยุคไทรแอสซิกตอนปลาย ตัวกลุ่มเองน่าจะเก่ากว่านั้นเล็กน้อย ปี 2025 มีการบรรยายไดโนเสาร์ตัวเล็กชื่อ Ahvaytum จากไวโอมิง อายุราว 230 ล้านปี แปลว่าทางเหนือของแพนเจียก็มีไดโนเสาร์อยู่แล้ว ในเวลาที่แทบไม่ต่างจากทางใต้
หนามที่หางสเตโกซอรัสเรียกว่าอะไร?
แธกโกไมเซอร์ คำนี้แกรี ลาร์สัน นักเขียนการ์ตูน คิดขึ้นในปี 1982 นักบรรพชีวินวิทยาหยิบมาใช้เล่น ๆ จนตอนนี้พบได้ทั้งในบทความวิทยาศาสตร์และในพิพิธภัณฑ์
