— Makala ya uwandani Na. 6 —
Kwa nini Pteranodon si dinosauri
Jibu fupi
Pteranodon huchorwa kwenye maboksi yaliyoandikwa “Dinosauri”, na hapo kuna kosa. Yeye ni pterosauri, wa tawi tofauti la wanyama watambaao wanaoruka, lililo karibu na dinosauri lakini linalojitegemea. Ukubwa, ukale au uwezo wa kuruka haviamui ukoo. Kinachoamua ni asili na muundo wa kiunzi cha mifupa.
Mtambaazi wa kale si lazima awe dinosauri
Katika Mesozoiki kulikuwa na wanyama watambaao wa aina nyingi mno, na dinosauri walikuwa kundi moja tu kati yao. Pterosauri ni jamaa zao wa karibu, kitu kama binamu, lakini wana tawi lao wenyewe. Kwa hiyo “dinosauri anayeruka” ni jina lisilo sahihi kwa pterosauri, hata kama limezoeleka masikioni.
Pteranodon ndiye pterosauri anayetambulika kuliko wote: domo lisilo na meno, kishungi kirefu nyuma ya kichwa na mabawa yenye upana wa hadi mita saba kwa madume wakubwa. Majike yalikuwa madogo zaidi kwa kiasi kinachoonekana, takriban mita nne. Bawa lilikuwa utando uliotandazwa kwenye kidole kimoja tu, cha nne, lakini kirefu ajabu.
Njia mbili za kutengeneza bawa
Kwa ndege, kuanzia wa awali kama Archaeopteryx, sehemu ya bawa inayobeba mwili angani imeundwa kwa manyoya. Baadhi ya dinosauri wasio ndege pia walikuwa na manyoya, na Microraptor alikuwa na manyoya marefu kwenye miguu ya mbele na ya nyuma.
Pterosauri walijifunza kuruka kwa njia yao wenyewe, kwa utando. Hawakuwa uchi. Mwili wao ulifunikwa kwa nyuzi nyembamba kama nywele, na kwa Tupandactylus wa Brazili mwaka 2022 zilielezwa nyuzi zenye matawi, ambazo wengi huziona kuwa aina ya manyoya. Jambo moja zaidi: Pterodactylus na Pteranodon ni wanyama tofauti wa zama tofauti.
Na wanyama watambaao wa baharini?
Mosasaurus yuko mbali zaidi na dinosauri. Ni wa kundi la wanyama watambaao wenye magamba, kundi pana lile lile la mijusi na nyoka wa leo, na mjusi yeyote ni ndugu yake wa karibu kuliko Tyrannosaurus. Miguu ya mosasauri iligeuka kuwa mapezi, na mwili ukawa laini wa kukata maji, kama wa kila mnyama anayehamia baharini kwa dhati.
Plesiosauri na ikthiosauri ni makundi mengine mawili tofauti. Ufanano unadanganya: mwili laini wa kukata maji na mapezi vilijitokeza kwa wanyama wa baharini kwa kujitegemea, tena zaidi ya mara moja.
Kwa nini tutofautishe kabisa?
Kwa sababu nyuma ya majina ya makundi kuna historia. Waite wanyama watambaao wote wa kale dinosauri, na sehemu ya kuvutia zaidi itapotea: matawi tofauti yalielekea angani na baharini kila moja kwa njia yake, bila kutegemeana. Katika katalogi yetu, pterosauri na wanyama watambaao wa baharini wamewekwa pamoja na dinosauri ili picha ya Mesozoiki ikamilike, si kwa sababu ya ukoo.
Maswali na majibu
Kwa nini Pteranodon hahesabiwi kuwa dinosauri?
Kwa sababu ni pterosauri, na hilo ni tawi tofauti la wanyama watambaao. Ukoo huamuliwa kwa asili na muundo wa kiunzi, si kwa kufanana kwa nje.
Anatofautianaje na Pterodactylus?
Pterodactylus aliishi katika kipindi cha Jurasiki na alikuwa na meno. Pteranodon alitokea baadaye, katika Kretasi, hakuwa na meno na alikuwa mkubwa zaidi sana.
Je, kulikuwa na dinosauri waliohusiana na maji?
Ndiyo. Spinosaurus alikula samaki na aliishi kando ya maji, ingawa jinsi alivyoweza kuogelea bado kunabishaniwa. Na miongoni mwa dinosauri wa leo, yaani ndege, wapo wengi mno wanaoogelea.
Je, Pteranodon angeweza kumbeba mtu?
Hakuna sababu ya kufikiri hivyo. Mabawa mapana mno hayamaanishi kwamba mnyama angeweza kunyanyua mzigo mzito.
