Tyd in ’n rotslaag
Hoe dateer wetenskaplikes dinosourusfossiele?
Kort antwoord
Wetenskaplikes dateer ’n dinosourus gewoonlik deur die ouderdom van die omliggende gesteentes te bepaal. Die volgorde van lae gee ’n relatiewe tydsreeks; geskikte minerale kan numeriese ouderdomme verskaf. Koolstof-14-datering is nuttig vir veel jonger oorblyfsels, maar sy tydskaal is heeltemal te kort vir nie-voëldinosourusse.
Bepaal eers die volgorde
In ’n ongestoorde opeenvolging van sedimentêre lae is ’n onderste laag voor ’n boonste laag neergelê. Werklike dagsome moet noukeuriger ondersoek word: vouing, verskuiwings en erosie kan die reeks onderbreek of omkeer. Geoloë rekonstrueer dié geskiedenis voordat hulle ’n fossiel se posisie vertolk.
Kenmerkende fossiele kan ook help om lae op verskillende plekke te korreleer. Die Smithsonian se dateringsgids verduidelik sowel relatiewe datering as die gebruik van gidsfossiele. Korrelasie verbind rekords; dit beteken nie dat twee gesteentes wat eenders lyk, op presies dieselfde dag gevorm het nie.
Soek dan ’n geskikte mineraalklok
Sommige onstabiele isotope verval teen meetbare tempo’s. As ’n mineraal se geskiedenis verstaan word en die stelsel voldoende geslote gebly het, kan die verhoudings tussen moeder- en dogterisotope help beraam wanneer die klok begin loop het. Verskillende minerale en metodes is vir verskillende ouderdomsintervalle geskik.
Vulkaniese materiaal kan besonder nuttig wees in sedimente wat dinosourusfossiele bevat. ’n Gedateerde aslaag bo of onder die fossiellaag kan die fossiel se ouderdom begrens. Die gedateerde monster moet werklik by die gebeurtenis onder bespreking hoort; ’n veel ouer korrel wat in jonger sediment ingespoel het, sou ’n ander vraag beantwoord.
’n Eenvoudige ouderdomsinterval
Stel jou ’n fossiellaag tussen twee aslae voor. In hierdie onderrigvoorbeeld dateer die onderste as van ongeveer 102 miljoen jaar gelede en die boonste as van ongeveer 100 miljoen jaar gelede. As die lae in hul oorspronklike volgorde is en die fossiel nie uit ouer gesteente herwerk is nie, val die begrawing tussen dié datums. Dit is versinde ronde getalle om die redenasie te demonstreer, nie metings van ’n werklike eksemplaar nie.
| Laag | Ouderdom in die voorbeeld | Wat dit ons vertel |
|---|---|---|
| Boonste aslaag | Ongeveer 100 miljoen jaar | Die fossiellaag was reeds daar |
| Sediment met dinosourusoorblyfsels | Tussen die gedateerde lae | Die begrawing val binne die interval |
| Onderste aslaag | Ongeveer 102 miljoen jaar | Die fossiellaag is later neergelê |
Waarom koolstofdatering nie T. rex dateer nie
Koolstof-14 het ’n halfleeftyd van ongeveer 5 730 jaar. Ná baie halfleeftye bly te min van die oorspronklike koolstof-14 oor om as ’n nuttige klok te dien. Sy praktiese bereik word in tienduisende jare gemeet, nie die tienmiljoene wat ons van nie-voëldinosourusse skei nie. ’n Spoormeting uit ’n antieke fossiel kan eerder besoedeling of agtergrond weerspieël; dit is nie outomaties die dier se ouderdom nie. Die dateringsmetode en sy beperkings is net so belangrik soos die laboratoriumuitslag.
Lees die ouderdom saam met die getuienis
’n Opskrif kan ’n ouderdom tot “150 miljoen jaar” afrond. ’n Navorsingsartikel behoort te verduidelik wat gedateer is, waar die monsters vandaan kom en wat die onsekerheid is. ’n Interval is nuttige inligting, nie ’n erkenning dat niemand enigiets weet nie.
By Connecticut se Dinosaur Trackway-vindplek help geologiese korrelasie en geassosieerde basaltlae om spore naby die begin van die Jura, ongeveer 200 miljoen jaar gelede, te plaas. Die Nasionale Parkdiens se beskrywing wys waarom die omliggende gesteentes deel van die getuienis is. Gebruik ons tydperkgids vir die breër tydlyn en die fossiliseringsgids vir wat voor ontdekking gebeur het.
Vrae en antwoorde
Kan wetenskaplikes die been self dateer?
Soms is fossielmateriaal vir bepaalde dateringsmetodes geskik, maar ’n ouderdom moet in verband met mineraalvorming en latere verandering vertolk word. Baie dinosourusouderdomme word eerder met geassosieerde gesteentes begrens.
