Panahon sa loob ng patong ng bato
Paano inaalam ang edad ng mga fossil ng dinosaur?
Maikling sagot
Karaniwang inaalam ng mga siyentista ang edad ng dinosaur sa pamamagitan ng edad ng mga batong nakapaligid dito. Ipinapakita ng pagkakasunod ng mga patong kung alin ang nauna; nagbibigay naman ng numerikal na edad ang angkop na mineral. Kapaki-pakinabang ang carbon-14 sa mas batang labi, pero napakaikli ng nasasaklaw nitong panahon para sa mga dinosaur na hindi ibon.
Unahin ang pagkakasunod ng mga patong
Sa salansan ng mga patong ng latak na hindi nagalaw, nauna ang patong sa ibaba kaysa nasa itaas. Kailangang suriing mabuti ang aktuwal na nakalitaw na bato: maaaring maputol o mabaligtad ng pagtiklop, paggalaw sa fault at erosyon ang pagkakasunod. Binubuo muna ng mga heologo ang kasaysayang iyon bago ipaliwanag ang posisyon ng fossil.
Tumutulong din ang mga natatanging fossil sa pagtutugma ng patong sa magkakaibang lugar. Ipinaliliwanag ng gabay ng Smithsonian sa pag-alam ng edad ang relatibong pagpepetsa at paggamit ng index fossil. Pinag-uugnay ng pagtutugma ang mga rekord; hindi nito sinasabing nabuo sa eksaktong parehong araw ang dalawang batong magkahawig.
Humanap ng angkop na orasang mineral
May mga di-matatag na isotope na kusang nagbabago dahil sa radioactive decay sa nasusukat na bilis. Kung nauunawaan ang kasaysayan ng mineral at sapat na limitado ang pagpasok o paglabas ng materyal, makatutulong ang proporsiyon ng orihinal na isotope at ng mga isotope na nabuo mula rito upang tantiyahin kung kailan nagsimula ang orasan. Angkop ang magkakaibang mineral at paraan sa magkakaibang saklaw ng edad.
Mahalaga ang materyal na bulkaniko sa mga latak na may dinosaur. Maaaring magtakda ng hangganan sa edad ng fossil ang nasukat na patong ng abo sa itaas o ibaba nito. Dapat talagang kaugnay ng pangyayaring pinag-aaralan ang sample na pinetsahan; ibang tanong ang sasagutin ng mas matandang butil na inanod sa mas batang latak.
Isang payak na halimbawa ng saklaw ng edad
Isipin ang patong na may fossil sa pagitan ng dalawang patong ng abo. Sa halimbawang ito para sa pagtuturo, humigit-kumulang 102 milyong taon ang abo sa ibaba at 100 milyong taon ang nasa itaas. Kung nasa orihinal na ayos ang mga patong at hindi nailipat ang fossil mula sa mas matandang bato, nasa pagitan ng dalawang petsa ang pagkakalibing. Mga inimbentong bilog na bilang ito upang ipakita ang lohika, hindi sukat ng tunay na specimen.
| Patong | Halimbawang edad | Ipinapahiwatig |
|---|---|---|
| Abo sa itaas | Mga 100 milyong taon | Naroon na noon ang patong na may fossil |
| Latak na may dinosaur | Sa pagitan ng mga pinetsahang patong | Nasa loob ng saklaw ang pagkakalibing |
| Abo sa ibaba | Mga 102 milyong taon | Nabuo pagkatapos nito ang patong na may fossil |
Bakit hindi carbon dating ang ginagamit sa T. rex
Mga 5,730 taon ang half-life ng carbon-14. Pagkaraan ng maraming half-life, napakakaunti na ng orihinal na carbon-14 upang maging kapaki-pakinabang na orasan. Sampu-sampung libong taon ang praktikal na saklaw nito, hindi sampu-sampung milyong taon na naghihiwalay sa atin at sa mga dinosaur na hindi ibon. Maaaring kontaminasyon o background signal ang napakaliit na sukat mula sa lumang fossil; hindi iyon awtomatikong edad ng hayop. Kasinghalaga ng resulta sa laboratoryo ang paraan ng pag-alam ng edad at mga hangganan nito.
Basahin ang edad kasama ng ebidensiya
Maaaring gawing bilog ng isang headline ang edad na “150 milyong taon.” Dapat ipaliwanag ng papel ang pinetsahan, pinanggalingan ng mga sample at kawalang-katiyakan. Kapaki-pakinabang na impormasyon ang saklaw, hindi pag-amin na walang nakaaalam ng anuman.
Sa Dinosaur Trackway sa Connecticut, tumutulong ang pagtutugma ng mga bato at kaugnay na basalt upang ilagay ang mga bakas malapit sa simula ng Jurassic, mga 200 milyong taon na ang nakalipas. Ipinapakita ng salaysay ng National Park Service kung bakit bahagi ng ebidensiya ang nakapaligid na bato. Gamitin ang gabay sa mga panahon para sa malawak na timeline at ang gabay sa pagbuo ng fossil para sa nangyari bago ang pagtuklas.
Mga tanong at sagot
Maaari bang alamin ang edad mula mismo sa buto?
Kung minsan ay angkop ang materyal ng fossil sa ilang paraan, pero kailangang ipaliwanag ang edad ayon sa pagbuo ng mineral at sumunod na pagbabago. Maraming edad ng dinosaur ang nililimitahan sa tulong ng kaugnay na mga bato.
