اسپینوسوروس: شکارچی کنار آب

آرواره‌های یک ماهیگیر

پوزهٔ اسپینوسوروس دراز و باریک است و دندان‌هایش صاف و مخروطی، ابزاری عالی برای نگه داشتن طعمهٔ لیز. تیرانوسوروس درست برعکس بود: جمجمه‌ای حجیم و دندان‌هایی کلفت که استخوان را خرد می‌کردند. چنین آرواره‌هایی از یک ماهیگیر خبر می‌دهند، هرچند بعید است شکارچی‌ای حدود 14 متری، اگر طعمهٔ دیگری سر راهش سبز می‌شد، از آن بگذرد.

گواه مستقیم را خویشاوندش باریونیکس به جا گذاشته است. در ناحیهٔ شکمِ یکی از اسکلت‌هایش بقایای ماهی پیدا شده. می‌شود گفت منوی غذا پیوست خود فسیل است.

بادبان به چه کارش می‌آمد

پایهٔ بادبان زائده‌های بسیار بلند مهره‌های پشتی است. اینکه دقیقاً چه چیزی روی آن‌ها را می‌پوشاند و در زمان زندگی جانور چه شکلی داشت، از استخوان‌ها با جزئیات معلوم نمی‌شود، چون بافت نرم حفظ نشده است. «بادبان» فقط اسمی دم‌دستی است.

دو فرضیه هست. بادبان می‌توانست تابلویی باشد که هم‌نوعان با آن یکدیگر را می‌شناختند و جفت برمی‌گزیدند، یا در تبادل گرما نقش داشته باشد. یافته‌ای در سال 2026 فرضیهٔ نخست را تقویت کرد: گونهٔ تازه‌ای از اسپینوسوروس در نیجر تاجی بلند و خمیده مثل شمشیر روی سر داشت که جز علامت دادن به هم‌نوعان، کاربرد دیگری برایش به ذهن نمی‌رسد. این یک استدلال است، هنوز اثبات نیست.

شناگر یا حواصیل

استخوان‌های متراکم و دمی شبیه پارو این فکر را پیش آورد که اسپینوسوروس برای گرفتن ماهی شیرجه می‌زد. اکنون کفهٔ ترازو به سود فرضیهٔ دیگر سنگین شده است. در سال 2024 محاسبه‌های چگالی استخوان، که ایدهٔ غواص بر آن‌ها استوار بود، زیر سؤال رفت. در سال 2026 هم گونهٔ دومی به نام Spinosaurus mirabilis از نیجر توصیف شد که حدود 95 میلیون سال پیش، صدها کیلومتر دور از دریا و کنار رودخانه‌های جنگلی، زندگی می‌کرد. نویسندگان پژوهش آن را به حواصیلی غول‌پیکر تشبیه می‌کنند که در آب‌هایی تا عمق یکی دو متر ماهی می‌گرفت.

با این حال طرفداران شکار زیر آب کوتاه نیامده‌اند. یک چیز روشن است: اسپینوسوروس با خزندگان دریایی واقعی مثل موزاسوروس فاصلهٔ زیادی داشت. «کنار آب می‌زیست» می‌تواند معناهای بسیار متفاوتی داشته باشد، و ماهی‌ای که نزدیک ساحل گرفته شده، شکارچی را غواص نمی‌کند.

چرا او را این‌قدر متفاوت می‌کشند

ارنست اشترومر، دیرینه‌شناس آلمانی، اسپینوسوروس را در سال 1915 از روی استخوان‌هایی از مصر توصیف کرد. این استخوان‌ها در سال 1944 در بمباران مونیخ نابود شدند و تنها توصیف‌ها و تصویرهایشان ماند. از آن پس بازسازی را با هر یافتهٔ تازه اصلاح کردند و بیشترین تغییر را آگاهی‌های تازه دربارهٔ پاهای عقب و دم پدید آورد. برآورد امروزی، حدود 14 متر و 7.4 تن، از بسیاری از کتاب‌ها هم تازه‌تر است و رقم‌های قدیمیِ 16 تا 18 متر را اغراق‌آمیز می‌دانند. این است که تصویرهای سال‌های مختلف انگار جانوران متفاوتی را نشان می‌دهند.