دفتر میدانی→ یادداشتها / کاتالوگ
— یادداشت‌های میدانی —
یادداشت‌هایی دربارهٔ اینکه دایناسورها چطور زندگی می‌کردند، قاره‌های کهن چطور از هم جدا شدند و دیرینه‌شناسان چه چیزهایی را روشن کرده‌اند.
— یادداشت میدانی شمارهٔ 1 —
دوازده متر از نوک پوزه تا سر دم، جمجمه‌ای به درازای یک میز تحریر و دندان‌هایی که استخوان را خرد می‌کردند. تیرانوسوروس 68 تا 66 میلیون سال پیش در غرب آمریکای شمالی می‌زیست و اسکلتش از هر دایناسور شکارچی بزرگ دیگری بهتر بررسی شده است. اما استخوان‌ها دربارهٔ صدا، رنگ و رفتارش حرف چندانی ندارند، و بیشترِ خیال‌پردازی‌ها درست همین‌جاست.
خواندن یادداشت ←
— یادداشت میدانی شمارهٔ 2 —
اگر تماشاگر سینما به ولوسیراپتور واقعی برمی‌خورد، اصلاً نمی‌شناختش. این شکارچی تا زانوی یک آدم بزرگسال می‌رسید: دو متر درازا با دم و نیم متر بلندی تا لگن. تنش هم پوشیده از پر بود، هرچند پرواز نمی‌کرد. از تصویر سینمایی‌اش شاید فقط چنگال بزرگ و خمیدهٔ پای عقب درست از آب درآمده باشد.
خواندن یادداشت ←
— یادداشت میدانی شمارهٔ 3 —
از یک دیرینه‌شناس بپرسید بزرگ‌ترین دایناسور کدام بود، با یک سؤال جوابتان را می‌دهد: درازترین، بلندترین یا سنگین‌ترین؟ در هر سه رده سوروپودها برنده‌اند، غول‌های گیاه‌خوارِ گردن‌دراز. در وزن بیشتر از همه نام آرژانتینوسوروس و پاتاگوتیتان به میان می‌آید. اعلام قهرمان آسان نیست: از بسیاری از این غول‌ها فقط چند استخوان مانده و برآوردها بارها از نو حساب می‌شوند.
خواندن یادداشت ←— یادداشت میدانی شمارهٔ 4 —
شصت‌وشش میلیون سال پیش سیارکی به پهنای حدود ده کیلومتر به دریای کم‌عمقی نزدیک ساحل مکزیک امروزی کوبید. غبار آسمان را پوشاند، نور دیگر به گیاهان نرسید و در مدتی کوتاه همهٔ دایناسورها جز پرندگان از میان رفتند. پرندگان هم بی‌آسیب نماندند: بسیاری از گروه‌های کهنشان از این فاجعه جان به در نبردند.
خواندن یادداشت ←
— یادداشت میدانی شمارهٔ 5 —
زندگی‌نامهٔ اسپینوسوروس از همهٔ دایناسورها بدبیاری بیشتری دارد: نخستین استخوان‌هایش که در مصر پیدا شده بود، در سال 1944 از میان رفت و چهرهٔ این شکارچی را تا دهه‌ها بعد دوباره تکه‌تکه کنار هم گذاشتند. امروز کلیات را می‌دانیم. در دورهٔ کرتاسه در شمال آفریقا می‌زیست، آرواره‌هایی دراز و باریک و بادبانی بلند روی پشت داشت و ماهی می‌خورد. اما اینکه ماهی را با شنا شکار می‌کرد یا با قدم زدن در آب کم‌عمق، هنوز محل بحث است.
خواندن یادداشت ←
— یادداشت میدانی شمارهٔ 6 —
پترانودون را روی جعبه‌هایی می‌کشند که رویشان نوشته «دایناسورها»، و اشتباه می‌کنند. او پتروسور است، از شاخهٔ جداگانه‌ای از خزندگان پرنده که به دایناسورها نزدیک است اما راه خودش را رفته. نه اندازه خویشاوندی را تعیین می‌کند، نه قدمت، نه توانایی پرواز. حرف آخر را تبار و ساختار اسکلت می‌زند.
خواندن یادداشت ←
— یادداشت میدانی شمارهٔ 7 —
سه شاخ، یک منقار و سپری استخوانی پشت سر: تریسراتوپس را حتی کسی می‌شناسد که ژوراسیک را از کرتاسه تشخیص نمی‌دهد. این دایناسور گیاه‌خوارِ 8 تا 9 متری در واپسین بخش کرتاسه در آمریکای شمالی می‌زیست، دوش‌به‌دوش تیرانوسوروس. ظاهرش را خوب می‌شناسیم. اینکه شاخ‌ها و طوقه به چه کارش می‌آمد و چه رفتاری داشت، کمتر روشن است.
خواندن یادداشت ←
— یادداشت میدانی شمارهٔ 8 —
تیرانوسوروس از نظر زمانی به ما نزدیک‌تر بود تا به استگوسوروس. این شوخی نیست، حساب است: دوران مزوزوئیک حدود 186 میلیون سال طول کشید و به سه دوره تقسیم می‌شود، تریاس، ژوراسیک و کرتاسه. در این مدت دایناسورها پیدا شدند، پانگه‌آ از هم پاشید و گیاهان و جانوران چند بار یکسره عوض شدند.
خواندن یادداشت ←
— یادداشت میدانی شمارهٔ 9 —
به یک کبوتر نگاه کنید: آنچه می‌بینید یک دایناسور است و پرهایش را از نیاکانش به ارث برده. اثر پر و نشانه‌های دیگرش در بسیاری از دایناسورهای غیرپرنده پیدا شده است. از روی این‌ها ظاهر جانوران را بازسازی می‌کنند و رد پیدایش پرندگان را می‌گیرند. فقط در نتیجه‌گیری عجله نکنید: پردار بودن به معنای پرواز کردن نیست.
خواندن یادداشت ←— یادداشت میدانی شمارهٔ 10 —
آمریکای جنوبی، آفریقا، جنوبگان، استرالیا و شبه‌قارهٔ هند را مثل تکه‌های یک بشقاب شکسته کنار هم بگذارید تا گندوانا ساخته شود. از هم پاشیدنش در دورهٔ ژوراسیک، حدود 180 میلیون سال پیش، آغاز شد و بیش از صد میلیون سال طول کشید: استرالیا و جنوبگان سرانجام پس از انقراض دایناسورها از هم جدا شدند. همراه قاره‌ها، ساکنانشان هم از هم دور شدند.
خواندن یادداشت ←خواندن داستان سنگ‌ها
فسیل دایناسور زمانی شکل می‌گیرد که بقایا یا آثار آن به‌اندازه‌ای دوام بیاورند که بخشی از سابقهٔ زمین‌شناختی شوند. برای استخوان، مدفون‌شدن و آب زیرزمینی سرشار از کانی اغلب نقش نگهدارنده دارند. برای ردپا، سالم‌ماندن نقشِ ایجادشده تعیین‌کننده است. هیچ‌یک از این فرایندها شرح کاملی از زندگی جانور را حفظ نمی‌کند.
خواندن یادداشت ←
زمان در یک لایهٔ سنگ
دانشمندان معمولاً با تعیین سن سنگ‌های پیرامون دایناسور، سن آن را برآورد می‌کنند. ترتیب لایه‌ها توالی نسبی را نشان می‌دهد و کانی‌های مناسب می‌توانند سن عددی بدهند. سن‌سنجی کربن-14 برای بقایای بسیار جوان‌تر مفید است، اما بازهٔ زمانی آن برای دایناسورهای غیرپرنده بسیار کوتاه است.
خواندن یادداشت ←دایناسورهای آن سوی پنجره
بله. پرندگان دایناسورهای زنده‌اند؛ دقیق‌تر بگوییم، شاخه‌ای از تروپودها هستند. اینکه بگوییم پرندگان از دایناسورها پدید آمده‌اند درست است، اما ممکن است این تصور را ایجاد کند که از گروه خارج شده‌اند. در رده‌بندی تکاملی، نوادگان درون شاخه‌ای می‌مانند که از آن تکامل یافته‌اند.
خواندن یادداشت ←آشنایی با شاخه‌های دایناسورها
گروه‌های اصلی دایناسورها شاخه‌های درخت تبارند، نه رده‌های اندازه. تروپودها تی‌رکس و پرندگان را در بر می‌گیرند؛ سوروپودها شامل غول‌های گردن‌درازند؛ و گروه Ornithischia دایناسورهای شاخ‌دار، اردک‌منقار و زره‌پوش را شامل می‌شود. «دایناسور پروازکننده» و «دایناسور دریایی» اغلب به جانورانی بیرون از Dinosauria اشاره دارند.
خواندن یادداشت ←
پیش از نخستین قدم
تخم‌های دایناسور جزئیاتی از تولیدمثل را آشکار می‌کنند که اسکلت بالغ نمی‌تواند نشان دهد: ساختار پوسته، رویان در حال رشد و چیدمان یک دسته تخم. همهٔ دایناسورهایی که شیوهٔ تولیدمثلشان شناخته شده، تخم‌گذار بوده‌اند. با این حال، یک تخم فسیلی جداافتاده به‌تنهایی به‌ندرت می‌گوید کدام گونه آن را گذاشته یا والد چه مدت کنارش مانده است.
خواندن یادداشت ←
رنگی فراتر از استخوان‌ها
دانشمندان بخش‌هایی از رنگ‌آمیزی شمار اندکی از دایناسورهای بسیار خوب حفظ‌شده را بازسازی کرده‌اند. ساختارهای حامل رنگدانه و پراکندگی آن‌ها می‌توانند پوشش‌های تیره، مایل به قرمز یا رنگین‌تاب و الگوهای روی بدن را نشان دهند. بیشتر فسیل‌ها این شواهد را حفظ نمی‌کنند، بنابراین رنگ‌بندی کامل جانور اغلب همچنان بازسازی هنری است.
خواندن یادداشت ←