Nhật ký thực địa← bài viết / danh mục
— bút ký thực địa —
Bài viết về cách khủng long sống, cách các lục địa cổ tách xa nhau và những điều giới cổ sinh vật học đã tìm ra.
— bút ký thực địa số 1 —
Mười hai mét từ mũi đến chóp đuôi, hộp sọ dài bằng cả chiếc bàn làm việc và hàm răng nghiền vụn được xương. Khủng long bạo chúa sống ở miền tây Bắc Mỹ 68–66 triệu năm trước, và bộ xương của nó được nghiên cứu kỹ hơn bất kỳ loài khủng long ăn thịt cỡ lớn nào khác. Tiếng kêu, màu da hay tập tính thì xương kể ít hơn nhiều. Phỏng đoán cũng mọc lên dày nhất chính ở chỗ này.
Đọc bài →
— bút ký thực địa số 2 —
Nếu gặp Velociraptor thật, khán giả điện ảnh hẳn sẽ không nhận ra nó. Con vật này chỉ cao tới đầu gối người lớn: dài hai mét kể cả đuôi, cao nửa mét tính đến hông. Nó còn khoác bộ lông vũ, dù không biết bay. Từ hình ảnh trên phim, thứ còn đúng có lẽ chỉ là chiếc vuốt cong lớn ở chân sau.
Đọc bài →
— bút ký thực địa số 3 —
Hỏi một nhà cổ sinh vật học loài khủng long nào lớn nhất, bạn sẽ nhận lại một câu hỏi: lớn là dài nhất, cao nhất hay nặng nhất? Ở cả ba hạng mục, phần thắng đều thuộc về sauropod, những gã khổng lồ ăn cỏ cổ dài. Về cân nặng, người ta hay nhắc nhất đến Argentinosaurus và Patagotitan. Trao vương miện thì khó: nhiều gã khổng lồ chỉ còn lại vài chiếc xương, và các ước tính hết lần này đến lần khác bị tính lại.
Đọc bài →— bút ký thực địa số 4 —
Sáu mươi sáu triệu năm trước, một tiểu hành tinh đường kính chừng mười kilômét lao xuống vùng biển nông ngoài khơi Mexico ngày nay. Bụi phủ kín bầu trời, cây cối không còn nhận được ánh sáng, và chẳng bao lâu sau mọi loài khủng long đều biến mất, trừ chim. Mà chim cũng điêu đứng: nhiều nhóm chim cổ đã không qua khỏi thảm họa.
Đọc bài →
— bút ký thực địa số 5 —
Trong các loài khủng long, Spinosaurus có lẽ mang số phận long đong nhất: những chiếc xương đầu tiên, tìm thấy ở Ai Cập, đã mất vào năm 1944, và diện mạo của nó phải ghép lại từ đầu suốt nhiều thập kỷ. Những điều chính yếu thì nay đã rõ. Nó sống ở Bắc Phi vào kỷ Phấn Trắng, có bộ hàm dài và hẹp, một cánh buồm cao trên lưng, và ăn cá. Còn nó bắt cá bằng cách bơi hay lội chỗ nước nông thì đến giờ vẫn chưa ngã ngũ.
Đọc bài →
— bút ký thực địa số 6 —
Pteranodon hay được vẽ trên những chiếc hộp đề chữ “Khủng long”, và như thế là nhầm. Nó là thằn lằn bay, thuộc một nhánh bò sát biết bay riêng biệt, gần gũi với khủng long nhưng độc lập. Kích thước, tuổi đời hay khả năng bay đều không quyết định quan hệ họ hàng. Điều quyết định là nguồn gốc và cấu tạo bộ xương.
Đọc bài →
— bút ký thực địa số 7 —
Ba chiếc sừng, chiếc mỏ và tấm khiên xương sau đầu: Triceratops thì ai cũng nhận ra, kể cả người không phân biệt nổi kỷ Jura với kỷ Phấn Trắng. Loài khủng long ăn cỏ dài 8–9 mét này sống ở Bắc Mỹ vào chặng cuối cùng của kỷ Phấn Trắng, ngay cạnh khủng long bạo chúa. Nó trông thế nào, ta biết rõ. Sừng và diềm để làm gì, nó sống ra sao thì kém chắc chắn hơn.
Đọc bài →
— bút ký thực địa số 8 —
Khủng long bạo chúa sống gần thời chúng ta hơn là gần thời Stegosaurus. Đây không phải chuyện đùa mà là phép tính: Đại Trung Sinh kéo dài khoảng 186 triệu năm và chia làm ba kỷ, Tam Điệp, Jura và Phấn Trắng. Trong chừng ấy thời gian, khủng long ra đời, Pangaea tách vỡ, còn thế giới thực vật và động vật đã mấy lần thay áo.
Đọc bài →
— bút ký thực địa số 9 —
Hãy nhìn một con chim bồ câu: trước mắt bạn là một con khủng long, và bộ lông của nó là của thừa kế. Dấu in lông vũ cùng những dấu vết khác của bộ lông đã được tìm thấy ở nhiều loài khủng long phi điểu. Nhờ chúng, người ta phục dựng diện mạo các con vật và lần ra nguồn gốc của loài chim. Có điều, đừng vội kết luận: có lông chưa chắc đã biết bay.
Đọc bài →— bút ký thực địa số 10 —
Ghép Nam Mỹ, châu Phi, châu Nam Cực, Úc và tiểu lục địa Ấn Độ lại với nhau như những mảnh của một chiếc đĩa vỡ, ta sẽ được Gondwana. Nó bắt đầu tách vỡ vào kỷ Jura, khoảng 180 triệu năm trước, và quá trình ấy kéo dài hơn một trăm triệu năm: Úc và châu Nam Cực chỉ chia tay hẳn khi khủng long đã tuyệt chủng. Các lục địa trôi xa nhau, mang theo cả cư dân của chúng.
Đọc bài →Đọc câu chuyện trong đá
Hóa thạch khủng long hình thành khi di tích hoặc dấu vết tồn tại đủ lâu để trở thành một phần của hồ sơ địa chất. Với xương, việc bị chôn vùi và nước ngầm giàu khoáng vật thường giúp bảo tồn. Với dấu chân, điều cốt yếu là giữ cho vết in còn nguyên. Không quá trình nào lưu lại toàn bộ cuộc đời của con vật.
Đọc bài →
Thời gian trong một lớp đá
Các nhà khoa học thường xác định tuổi khủng long bằng cách tìm tuổi của đá xung quanh nó. Thứ tự các lớp cho biết trình tự tương đối; khoáng vật thích hợp có thể cung cấp tuổi bằng số. Định tuổi bằng carbon-14 hữu ích với di tích trẻ hơn nhiều, nhưng thang thời gian của phương pháp này quá ngắn đối với khủng long không phải chim.
Đọc bài →Những khủng long ngoài cửa sổ
Có. Chim là khủng long còn sống, cụ thể là một nhánh khủng long chân thú. Nói chim có nguồn gốc từ khủng long là đúng, nhưng cách nói đó có thể khiến người đọc tưởng chúng đã rời khỏi nhóm. Trong phân loại tiến hóa, hậu duệ vẫn thuộc những nhánh mà chúng tiến hóa từ đó.
Đọc bài →Tìm đường trong cây Dinosauria
Các nhóm khủng long chính là những nhánh của cây tiến hóa, không phải các nhóm kích thước. Khủng long chân thú gồm T. rex và chim; khủng long chân thằn lằn gồm các loài khổng lồ cổ dài; khủng long hông chim gồm những nhóm có sừng, mỏ vịt và bọc giáp. “Khủng long bay” và “khủng long biển” thường chỉ động vật nằm ngoài Dinosauria.
Đọc bài →
Trước bước chân đầu tiên
Trứng khủng long cho thấy sự sinh sản ở quy mô mà bộ xương trưởng thành không thể hiện được: cấu trúc vỏ, phôi đang phát triển và cách sắp xếp một lứa trứng. Tất cả khủng long có phương thức sinh sản đã được biết đều đẻ trứng. Tuy vậy, một quả trứng hóa thạch riêng lẻ hiếm khi tự cho biết loài nào đã đẻ nó hoặc bố mẹ ở gần trong bao lâu.
Đọc bài →
Màu sắc vượt ra ngoài bộ xương
Các nhà khoa học đã phục dựng một số khía cạnh màu sắc ở một số ít khủng long được bảo tồn đặc biệt tốt. Cấu trúc mang sắc tố và sự phân bố của chúng có thể cho thấy lớp phủ sẫm, hơi đỏ hoặc óng ánh cùng hoa văn trên cơ thể. Phần lớn hóa thạch khủng long không giữ lại bằng chứng đó, nên toàn bộ bảng màu thường vẫn là sự phục dựng của họa sĩ.
Đọc bài →