Bir kaya katmanındaki zaman
Dinozor fosillerinin yaşı nasıl belirlenir?
Kısa yanıt
Bilim insanları genellikle dinozorun çevresindeki kayaların yaşını belirleyerek tarihleme yapar. Katmanların sırası göreli bir dizilim verir; uygun mineraller sayısal yaş sağlayabilir. Karbon-14 çok daha genç kalıntılarda yararlıdır, fakat zaman aralığı kuş olmayan dinozorlar için çok kısadır.
Önce katman sırası belirlenir
Bozulmamış bir tortul katman dizisinde alttaki katman üsttekinden önce birikmiştir. Gerçek yüzlekler daha dikkatli incelenmelidir: kıvrımlar, faylar ve aşınma diziyi kesebilir veya tersine çevirebilir. Jeologlar fosilin konumunu yorumlamadan önce bu geçmişi yeniden kurar.
Ayırt edici fosiller, farklı yerlerdeki katmanları eşleştirmeye de yardım eder. Smithsonian’ın tarihleme rehberi, göreli tarihleme ve kılavuz fosil kullanımını açıklar. Eşleştirme kayıtları birbirine bağlar; benzer iki kayanın tam aynı gün oluştuğu anlamına gelmez.
Ardından uygun bir mineral saati aranır
Bazı kararsız izotoplar ölçülebilir hızlarda bozunur. Mineralin geçmişi biliniyorsa ve sistem yeterince kapalı kaldıysa ana ve ürün izotopların oranı saatin ne zaman başladığını tahmin etmeye yardım eder. Farklı mineraller ve yöntemler farklı yaş aralıklarına uygundur.
Dinozor içeren tortularda volkanik malzeme özellikle yararlı olabilir. Fosilli katmanın üstündeki veya altındaki tarihlenmiş kül yatağı fosilin yaşını sınırlayabilir. Ölçülen örnek gerçekten yorumlanan olaya ait olmalıdır. Genç tortuya taşınmış çok daha eski bir mineral tanesi başka bir soruya yanıt verir.
Basit bir yaş aralığı örneği
İki kül yatağı arasında fosilli bir katman düşünün. Bu öğretici örnekte alt kül yaklaşık 102 milyon, üst kül yaklaşık 100 milyon yıl öncesine tarihleniyor. Katmanlar özgün sıradaysa ve fosil eski kayadan taşınarak yeniden birikmediyse gömülme bu tarihler arasındadır. Bunlar mantığı göstermek için uydurulmuş yuvarlak sayılardır; gerçek bir örneğin ölçümleri değildir.
| Katman | Örnek yaş | Ne anlatır? |
|---|---|---|
| Üst kül yatağı | Yaklaşık 100 milyon yıl | Fosilli katman zaten mevcuttu |
| Dinozor içeren tortu | Tarihlenmiş yataklar arasında | Gömülme bu aralıkta gerçekleşti |
| Alt kül yatağı | Yaklaşık 102 milyon yıl | Fosilli katman daha sonra birikti |
Karbon tarihlemesi neden T. rex’i tarihlemez?
Karbon-14’ün yarı ömrü yaklaşık 5730 yıldır. Çok sayıda yarı ömür geçince yararlı bir saat olarak işlemesine yetecek özgün karbon-14 kalmaz. Pratik aralığı on binlerce yıldır; bizi kuş olmayan dinozorlardan ayıran onlarca milyon yıl değildir. Çok eski bir fosildeki eser sinyal kirlenmeyi veya arka planı yansıtabilir; otomatik olarak hayvanın yaşı sayılmaz. Yöntem ve sınırları, laboratuvar sonucu kadar önemlidir.
Yaşı dayanaklarıyla birlikte okuyun
Bir başlık yaşı “150 milyon yıl” diye yuvarlayabilir. Araştırma makalesi neyin tarihlendiğini, örneklerin nereden geldiğini ve belirsizliği açıklamalıdır. Aralık vermek yararlı bilgidir; kimsenin bir şey bilmediğini kabul etmek değildir.
Connecticut’taki Dinosaur Trackway alanında jeolojik eşleştirme ve ilişkili bazalt katmanları izleri Jura’nın başlangıcına, yaklaşık 200 milyon yıl öncesine yerleştirmeye yardım eder. National Park Service’in anlatımı, çevredeki kayaların neden kanıtın parçası olduğunu gösterir. Geniş zaman çizgisi için dönem rehberini, keşiften önce olanlar için fosilleşme rehberini kullanın.
Sorular ve yanıtlar
Kemiğin kendisi tarihlenebilir mi?
Bazen fosil malzeme belirli yöntemlere uygundur, ancak yaş mineral oluşumu ve sonraki değişimler ışığında yorumlanmalıdır. Birçok dinozorun yaşı bunun yerine ilişkili kayalarla sınırlandırılır.
