— saha notu no. 2 —
Velociraptor: gerçek yırtıcı filmdekinden ne kadar farklıydı?
Kısa yanıt
Bir sinemasever gerçek bir Velociraptor'la karşılaşsa onu tanımazdı. Bu yırtıcı yetişkin bir insanın ancak dizine geliyordu: kuyruğuyla birlikte iki metre uzunluk, kalçada yarım metre yükseklik. Üstelik uçmadığı halde tüylerle kaplıydı. Film kahramanından geriye kalan tek şey, arka ayağındaki büyük, kıvrık pençe sayılır.
Köpek boyunda bir yırtıcı
Velociraptor'un iki metrelik uzunluğu yanıltıcıdır: bunun büyük kısmını boyun ve kuyruk oluşturuyordu, gövde ise küçüktü. Ağırlığı 15–20 kilogramdı, en iri bireyler biraz daha ağırdı. Yani orta boy bir köpek kadar. Jurassic Park filmindeki insan boyundaki yırtıcıyla tek ortak noktası adı.
Uzun kuyruk denge sağlıyordu. Her arka ayağın ikinci parmağında büyük, orak biçimli bir pençe vardı. Bir hipoteze göre yırtıcı, çırpınan avını bu pençeyle yerinde tutuyordu.
Tüyleri nereden biliyoruz
2007'de bir Velociraptor'un dirsek kemiğinde (ulna) bir sıra küçük yumru fark edildi. Bugünkü kuşlarda da aynı yumrular bulunur ve tüyler bunlara tutunur. Bu örnekte tüylerin kendisi korunmamış, ama yumrular yeterli bir kanıt; üstelik yakın akrabalarının tüyleri taştaki izlerinden biliniyor.
Velociraptor, Dromaeosauridae ailesindendir. Kataloğumuzda aynı aileden Deinonychus ve Utahraptor da var, ikisi de belirgin biçimde daha iri. Akrabalar ama ikiz değiller: boyları farklı, yaşadıkları zaman da.
Kumda donup kalan bir kavga
Moğolistan'ın en ünlü buluntusu, birbirine kenetlenmiş iki iskelet: bir Velociraptor ve bir Protoceratops. Buluntuya bu yüzden “Dövüşen Dinozorlar” adı verildi. Paleontoloğun eline neredeyse her zaman bir hayvan geçer; burada ise taşta bir olay korunmuş. Kemiklerin duruşu, ikisinin nasıl boğuştuğunu gösteriyor.
Büyük olasılıkla ikisi de kavganın ortasında kum altında kaldı. Kavgayı neyin başlattığını, ilk kimin saldırdığını kemiklerden çıkarmak mümkün değil. Boğuşmanın kendisi bir gerçek; gerisi için hikâye uydurmak gerekirdi.
Film imajı nereden çıktı
Filmlerdeki raptorlar boyca Velociraptor'dan çok Deinonychus'a yakın. Üstelik uzun yıllar tek bir tüyleri bile olmadan gösterildiler. Bu akrabaların gerçek kılığı hakkında Microraptor bir ipucu veriyor: onun uzun tüyleri arka ayaklarında bile çıkıyordu.
Sürü halinde uyum içinde avlanmak da bir senaryo buluşu, kanıtlanmış bir gerçek değil. Soyu tükenmiş yırtıcıların alışkanlıkları hakkında bildiklerimiz, iskeletleri hakkında bildiklerimizin yanında devede kulak kalır. Yan yana bulunan birkaç birey, hayattayken birlikte avlandıklarını kanıtlamaz.
Sorular ve yanıtlar
Velociraptor ne büyüklükteydi?
Kuyruğuyla birlikte iki metre kadar uzundu, kalçası yerden yarım metre yükseklikteydi. Ağırlığı 15–20 kilogramdı.
Tüyleri var mıydı?
Evet. Dirsek kemiğinde, tüylerin tutunduğu yumrular kalmış; bugünkü kuşlardakinin aynısı.
Filmlerde neden bu kadar iri?
Filmdeki raptor, daha iri akrabası Deinonychus'a benziyor. Gerçek Velociraptor çok daha mütevazıydı.
Orak biçimli pençe ne işe yarıyordu?
Büyük olasılıkla avı tutmaya. Yırtıcının onu tam olarak nasıl kullandığı hâlâ araştırılıyor.
