— inothi lensimu No. 6 —
Kungani i-Pteranodon ingelona idayinaso
Impendulo emfushane
I-Pteranodon idwetshwa emabhokisini abhalwe ukuthi “Amadayinaso”, kodwa lokho akulungile. Iyi-pterosaur, ilungu legatsha elihlukile lezilwane ezihuquzelayo ezindizayo, eliseduze namadayinaso kodwa elizimele. Ubukhulu, ubudala noma ikhono lokundiza akunqumi ubuhlobo. Okunqumayo wumsuka nokwakheka kwamathambo.

Okwasendulo akusho idayinaso
Nge-Mesozoic kwakunezinhlobo eziningi kakhulu zezilwane ezihuquzelayo, futhi amadayinaso ayengelinye nje lamaqembu azo. Ama-pterosaur ayizihlobo zawo eziseduze, cishe njengabazala, kodwa anegatsha lawo. Ngakho “idayinaso elindizayo” yigama elingenembile le-pterosaur, noma lingajwayeleka kangakanani.
I-Pteranodon yi-pterosaur eyaziwa kakhulu: umlomo ongenamazinyo, isiqhova eside ngemuva kwekhanda namaphiko afinyelela kumamitha ayisikhombisa ububanzi kuzinduna ezinkulu. Izinsikazi zazincane ngokusobala, cishe amamitha amane. Iphiko lalingulwelwesi olwelulwe emunweni owodwa kuphela, kodwa omude ngendlela emangalisayo: owesine.
Izindlela ezimbili zokwenza iphiko
Ezinyonini, kusukela kwezakuqala njenge-Archaeopteryx, ingxenye yephiko ephakamisa umzimba emoyeni yakhiwe ngezimpaphe. Izimpaphe zazikhona nakwamanye amadayinaso angezona izinyoni: i-Microraptor yayinezimpaphe ezinde emilenzeni yangaphambili neyangemuva.
Ama-pterosaur afunda ukundiza ngendlela yawo, ngolwelwesi. Ayengenqunu: umzimba wawumbozwe yimicu emincane efana nezinwele, kanti ku-Tupandactylus yaseBrazil ngo-2022 kwachazwa nemicu enamagatsha, abaningi abayibona njengohlobo lwezimpaphe. Okunye futhi: i-Pterodactylus ne-Pteranodon yizilwane ezahlukene zezikhathi ezahlukene.
Kuthiwani ngezilwane ezihuquzelayo zasolwandle?
I-Mosasaurus ikude nakakhulu namadayinaso. Ingeyeqembu elikhulu lezilwane ezihuquzelayo ezinamazenga, iqembu elifanayo nelezibankwa nezinyoka zanamuhla, futhi noma yisiphi isibankwa siyisihlobo sayo esiseduze kune-Tyrannosaurus. Imilenze yama-mosasaur yaphenduka amaphiko okubhukuda, umzimba waba bushelelezi ukuze unqamule amanzi, njengakuzo zonke izilwane ezathuthela olwandle ngempela.
Ama-plesiosaur nama-ichthyosaur angamanye amaqembu amabili ahlukile. Ukufana kuyakhohlisa: umzimba onjalo namaphiko okubhukuda kwavela ezilwaneni zasolwandle ngokuzimela, futhi akwenzekanga kanye kuphela.
Kungani kufanele sizihlukanise
Ngoba ngemuva kwamagama amaqembu kunomlando. Uma zonke izilwane ezihuquzelayo zasendulo uzibiza ngokuthi amadayinaso, kulahleka into ethakazelisa kakhulu: amagatsha ahlukene angena emoyeni nasolwandle ngokuzimela, ngalinye ngendlela yalo. Kukhathalogi yethu ama-pterosaur nezilwane ezihuquzelayo zasolwandle zibekwe eduze namadayinaso ukuze isithombe se-Mesozoic siphelele, hhayi ngenxa yobuhlobo.
Imibuzo nezimpendulo
Kungani i-Pteranodon ingabalwa njengedayinaso?
Ngoba iyi-pterosaur, futhi lelo ligatsha elihlukile lezilwane ezihuquzelayo. Ubuhlobo bunqunywa ngumsuka nokwakheka kwamathambo; ukufana ngokubukeka akubalwa.
Ihluke kanjani ku-Pterodactylus?
I-Pterodactylus yaphila nge-Jurassic futhi yayinamazinyo. I-Pteranodon yavela kamuva, nge-Cretaceous, yayingenamazinyo futhi yayinkulu kakhulu.
Ingabe kwakukhona amadayinaso ahlobene namanzi?
Yebo. I-Spinosaurus yayidla izinhlanzi futhi iphila ngasemanzini, nakuba kuphikiswana ngokuthi yayibhukuda kahle kangakanani. Futhi phakathi kwamadayinaso anamuhla, okungukuthi izinyoni, eziphila emanzini ziningi kakhulu.
Ingabe i-Pteranodon yayingamthwala umuntu?
Asikho isizathu sokucabanga kanjalo. Amaphiko abanzi kakhulu awasho ukuthi isilwane sasikwazi ukuphakamisa umthwalo osindayo.


