— notatka terenowa nr 5 —
Spinozaur: drapieżnik znad wody
Krótka odpowiedź
Spinozaur ma chyba najbardziej pechową biografię wśród dinozaurów: pierwsze kości, znalezione w Egipcie, przepadły w 1944 roku, a wygląd drapieżnika potem przez dziesięciolecia składano na nowo. Najważniejsze już wiemy. Żył w kredzie w Afryce Północnej, miał długie, wąskie szczęki i wysoki żagiel na grzbiecie, a jadł ryby. Czy łowił je wpław, czy brodząc po płyciznach – o to spór trwa do dziś.
Szczęki rybaka
Pysk spinozaura był długi i wąski, a zęby proste i stożkowate, dobre do przytrzymywania śliskiej zdobyczy. Tyranozaur to jego przeciwieństwo: masywna czaszka i grube zęby, które kruszyły kość. Takie szczęki zdradzają rybaka, choć drapieżnik długości około 14 metrów raczej nie odmawiał sobie innej zdobyczy, jeśli się nawinęła.
Bezpośredni dowód zostawił jego krewny, barionyks. W okolicy brzucha jednego z jego szkieletów zachowały się szczątki ryb. Jadłospis, można powiedzieć, dołączono do znaleziska.
Po co mu żagiel
Rusztowaniem żagla są bardzo wysokie wyrostki kręgów grzbietowych. Co je pokrywało i jak to wyglądało za życia, z kości w szczegółach nie wyczytamy, bo tkanki miękkie się nie zachowały. „Żagiel” to wygodne przezwisko i nic więcej.
Hipotezy są dwie. Żagiel mógł być szyldem, po którym rozpoznawano swoich i wybierano partnerów, albo pomagać w wymianie ciepła. Pierwszą wersję wzmocniło znalezisko z 2026 roku: nowy gatunek spinozaura z Nigru miał na głowie wysoki grzebień w kształcie szabli, dla którego trudno wymyślić inne zastosowanie niż sygnały dla pobratymców. To argument, ale jeszcze nie dowód.
Pływak czy czapla
Gęste kości i ogon przypominający wiosło podsunęły myśl, że spinozaur nurkował za rybami. Teraz przewagę ma inna wersja. W 2024 roku podważono obliczenia gęstości kości, na których opierała się idea nurka, a w 2026 roku z Nigru opisano drugi gatunek, Spinosaurus mirabilis. Żył około 95 milionów lat temu nad leśnymi rzekami, setki kilometrów od morza. Autorzy porównują go do olbrzymiej czapli, która łowiła ryby w wodzie głębokiej najwyżej na dwa metry.
Zwolennicy podwodnych polowań nie złożyli jednak broni. Jedno jest pewne: do prawdziwych gadów morskich, takich jak mozazaur, spinozaurowi było daleko. „Żył nad wodą” może znaczyć bardzo różne rzeczy, a ryba złowiona przy brzegu nie czyni jeszcze myśliwego nurkiem.
Dlaczego rysuje się go tak różnie
Niemiecki paleontolog Ernst Stromer opisał spinozaura w 1915 roku na podstawie kości z Egiptu. W 1944 roku kości te przepadły podczas bombardowania Monachium; ocalały opisy i rysunki. Potem rekonstrukcję poprawiano po kolejnych znaleziskach, a najmocniej zmieniły ją dane o tylnych nogach i ogonie. Obecny szacunek, około 14 metrów i 7,4 tony, jest młodszy od wielu książek: dawne 16–18 metrów uznano za zawyżone. Dlatego ilustracje z różnych lat przedstawiają jakby zupełnie inne zwierzęta.
Pytania i odpowiedzi
Czy spinozaur umiał pływać?
Z wodą był związany ściśle, ale jakim był pływakiem, to kwestia sporna. Prace z lat 2024–2026 pokazują raczej drapieżnika, który brodził po płyciznach i chwytał ryby jak czapla, niż podwodnego łowcę. Spór nie jest zamknięty.
Kto by wygrał: spinozaur czy tyranozaur?
Nikt, bo nie mogły się spotkać. Dzielą je dziesiątki milionów lat i ocean, więc taki pojedynek zdarza się tylko w kinie.
Do czego służył żagiel?
Najpewniej do pokazywania się pobratymcom; rozważa się też wymianę ciepła. Pewnej odpowiedzi nie ma.
Czym się żywił spinozaur?
Przede wszystkim rybami, na co wskazują szczęki i zęby. Nie ma jednak podstaw, by uważać go za wyłącznie rybożercę.
