— notatka terenowa nr 7 —
Triceratops: rogi, kostna kryza i życie u schyłku kredy
Krótka odpowiedź
Trzy rogi, dziób i kostna tarcza za głową: triceratopsa rozpozna nawet ktoś, kto nie odróżnia jury od kredy. Ten roślinożerca długości 8–9 metrów żył w Ameryce Północnej u samego schyłku kredy, w sąsiedztwie tyranozaura. Jak wyglądał, wiemy dobrze. Po co mu były rogi i kryza i jak się zachowywał – tu pewności jest mniej.
Sąsiad tyranozaura
Filmowy pojedynek tym razem nie jest wymysłem: triceratops i tyranozaur naprawdę żyły w tym samym czasie i w tych samych miejscach. Ich kości leżą w tych samych osadach, na przykład w formacji Hell Creek. Na kościach triceratopsów znajduje się ślady zębów tyranozaura, więc trafiały one do jadłospisu drapieżnika.
Dorosły triceratops dorastał do 8–9 metrów. Chodził na czterech nogach, ścinał rośliny dziobem i rozcierał je zębami ułożonymi w zwarte rzędy. Przez słynną głowę łatwo przeoczyć resztę, a szkoda: tułów miał masywny, na miarę uzbrojenia.
Po co rogi i kryza
Dwa długie rogi nad oczami, trzeci na nosie, z tyłu kostna kryza. U krewnych ten sam pomysł wykonano inaczej. Styrakozaur na przykład ozdobił kryzę długimi kolcami.
Rogami można było odpierać drapieżnika i trykać się z rywalem, a charakterystyczna głowa pomagała porozumiewać się z pobratymcami. Pojedynku o przywództwo w stadzie z kości się nie odtworzy, ale o życiu w grupach coś wiadomo. W Wyomingu wykopano co najmniej pięć triceratopsów, które zginęły razem, a analiza chemiczna ich zębów wykazała, że wędrowały po tych samych terenach. Jak takie grupy były zorganizowane, nie wiadomo.
Rogata rodzina
Ceratopsy, czyli grupa, do której należy triceratops, nie zawsze były długorogimi olbrzymami. Mongolski protoceratops był dużo mniejszy i w ogóle nie miał pary rogów nad oczami. Pokrewieństwo bliskie, a podobieństwa na pierwszy rzut oka niewiele.
Najczęściej porównuje się triceratopsa z torozaurem, który miał w kryzie duże otwory. W 2010 roku pojawiła się hipoteza, że torozaur to po prostu bardzo stary triceratops. Nie wytrzymała próby: w 2022 roku opisano szczątki jeszcze niedorosłych torozaurów, a młodzież nie może być „stadium starczym”. Dziś uważa się je za odrębne rodzaje. Pytanie było jednak zasadne, bo kości dinozaurów z wiekiem mocno się zmieniały.
Pytania i odpowiedzi
Do czego triceratopsowi były potrzebne rogi?
Najpewniej do kilku rzeczy naraz: do obrony przed drapieżnikami i do rozstrzygania sporów z pobratymcami. Która z tych ról była najważniejsza, jeszcze nie ustalono.
Czy żył w tym samym czasie co stegozaur?
Nie. Stegozaur żył w późnej jurze, triceratops u samego końca kredy. Dzielą je dziesiątki milionów lat.
Czy triceratops i torozaur to to samo zwierzę?
Według obecnej wiedzy nie: to odrębne rodzaje. Hipotezy z 2010 roku, że torozaur jest postarzałym triceratopsem, późniejsze badania nie potwierdziły.
Czy mógł się obronić przed tyranozaurem?
Mógł. Dorosły triceratops ze swoimi rozmiarami i rogami był niebezpieczną zdobyczą, ale wyniku takiego spotkania nikt nie przewidziałby z góry.
