— veldnotitie nr. 4 —
Waarom stierven de dinosaurussen uit?
Kort antwoord
Zesenzestig miljoen jaar geleden sloeg een asteroïde van ongeveer tien kilometer doorsnede in een ondiepe zee voor de kust van het huidige Mexico. Stof verduisterde de hemel, planten kregen geen licht meer, en binnen korte tijd verdwenen alle dinosaurussen behalve de vogels. Ook die kwamen er niet zonder kleerscheuren af: veel oude vogelgroepen overleefden de ramp niet.
Niet allemaal uitgestorven
Eerst een correctie: de dinosaurussen zijn niet uitgestorven. De mus voor je raam is een directe afstammeling, en in de stamboom horen vogels net zo goed bij de dinosaurussen als vleermuizen bij de zoogdieren. Paleontologen formuleren het daarom preciezer: de niet-vogeldinosaurussen stierven uit. Waar die verwantschap vandaan komt, lees je in het stuk over veren.
De ramp trof veel meer dan alleen deze groep. De pterosauriërs verdwenen, waaronder Pteranodon, en ook de zeereptielen, zoals Mosasaurus. Ze stierven tegelijk met de dinosaurussen, maar dat maakt ze nog geen dinosaurussen.
Wat de asteroïde aanrichtte
Het litteken van de inslag is de Chicxulub-krater op het schiereiland Yucatán in Mexico. Sporen van de botsing vind je over de hele wereld: een dun laagje op de grens van Krijt en Paleogeen bevat materiaal van de asteroïde en mineraalkorrels die door enorme druk zijn vervormd. In 2024 verraadden rutheniumisotopen in die laag waar de bezoeker vandaan kwam. Het was een koolstofhoudende asteroïde, ontstaan voorbij de baan van Jupiter.
De schade bleef niet beperkt tot de plek van de inslag. Volgens berekeningen uit 2023 was vooral heel fijn gesteentestof de boosdoener. Samen met roet en zwavel bleef het jarenlang in de atmosfeer hangen, en bijna twee jaar lang lag de fotosynthese stil. De temperatuur aan het aardoppervlak daalde volgens hetzelfde model met wel 15 graden. Eerst gingen planten en plankton dood, daarna de dieren die ervan leefden, en ten slotte de roofdieren.
En de vulkanen dan?
In dezelfde tijd stroomde in het huidige India de lava van de Deccan Traps, lavavelden van een soort die nu nergens op aarde te vinden is. Vulkanische gassen veranderden het klimaat. Volgens gegevens uit 2024 koelde een grote uitbarsting zo’n 30.000 jaar voor de inslag de planeet met minstens 5 graden af. Maar 20.000 jaar voordat de asteroïde insloeg, was de temperatuur alweer terug op het oude niveau. Vulkanen krijgen daarom nu een bijrol, al is de discussie niet gesloten.
Lang dacht men dat het met de dinosaurussen toch al bergafwaarts ging. Studies uit 2025 zeggen het tegendeel. Dat er minder soorten lijken te zijn, komt doordat er weinig gesteente van die ouderdom bewaard is gebleven, en in New Mexico leefden bonte dinosaurusgemeenschappen tot in de laatste paar honderdduizend jaar voor de inslag. Tyrannosaurus en Triceratops waren geen verliezers. De wereld veranderde gewoon te abrupt.
Waarom de een het haalde en de ander niet
Een vast recept om te overleven bestond niet. De een had baat bij een klein formaat, de ander bij een maag die alles verdroeg, een leven in het water of de gewoonte om zich schuil te houden. Verliezen leed iedereen. Ook vogels en zoogdieren raakten talloze lijnen kwijt.
Dat een groep overleefde, betekent niet dat al haar soorten het haalden. Uit de lijnen die er wel doorheen kwamen, ontstonden geleidelijk nieuwe vormen, en de leeggeraakte planeet werd opnieuw bevolkt. Het verhaal van de dinosaurussen was daarmee niet uit. Het gaat elke ochtend verder bij de dichtstbijzijnde voederplank.
Vragen en antwoorden
Zijn alle dinosaurussen uitgestorven?
Nee. De niet-vogeldinosaurussen verdwenen, maar een deel van de vogels doorstond de ramp. Alle vogels van nu stammen daarvan af.
Waar ligt de Chicxulub-krater?
Op het schiereiland Yucatán in Mexico. Een deel van de krater ligt onder land, een deel onder de zeebodem.
Kwam de uitsterving door de asteroïde of door vulkanen?
Door de asteroïde. De uitbarstingen in de Deccan veranderden het klimaat wel, maar volgens gegevens uit 2024 had dat zich voor de inslag al hersteld. Vulkanen krijgen daarom een bijrol.
Waarom overleefden krokodillen en zoogdieren?
Eén verklaring voor allemaal is er niet. Afzonderlijke lijnen werden gered door een combinatie van leefwijze en dieet: een klein lijf, weinig eisen aan voedsel, een schuilplaats, water.
