— veldnotitie nr. 8 —
Trias, Jura en Krijt: de drie perioden van het Mesozoïcum
Kort antwoord
Tyrannosaurus leefde in de tijd dichter bij ons dan bij Stegosaurus. Dat is geen grap maar rekenwerk: het Mesozoïcum duurde ongeveer 186 miljoen jaar en bestaat uit drie perioden, het Trias, het Jura en het Krijt. In die tijd verschenen de dinosaurussen, viel Pangea uiteen en kregen planten- en dierenwereld meerdere keren een heel ander gezicht.
Eén era, drie werelden
In films grazen dinosaurussen uit alle tijden op hetzelfde veldje. In werkelijkheid ligt er tussen Stegosaurus uit het Laat-Jura en Tyrannosaurus uit het Laat-Krijt meer dan 80 miljoen jaar, meer dan tussen Tyrannosaurus en jou. Achter het woord ‘Mesozoïcum’ schuilt een heel lange en heel wisselvallige geschiedenis.
Om daarin de weg niet kwijt te raken, kun je de tijdbalk van de perioden en de kaart van de oude wereld bij de hand houden. De eerste laat zien wat op wat volgde. De tweede herinnert je eraan dat de continenten niet altijd lagen waar we ze gewend zijn.
Trias: de dinosaurussen betreden het toneel
Het Trias duurde van ongeveer 252 tot 201 miljoen jaar geleden. Bijna al het land lag aaneen in één supercontinent, Pangea. Diep in het binnenland, ver van de oceaan, was het op veel plaatsen droog, al verschilde het klimaat natuurlijk van rand tot rand.
De oudste onbetwiste dinosaurusresten stammen uit het Laat-Trias en zijn ongeveer 230 miljoen jaar oud; de groep zelf kan iets eerder zijn ontstaan. De baas op het land waren de dinosaurussen toen nog niet, ze speelden een bijrol. Ook de eerste pterosauriërs kozen in het Trias het luchtruim. De periode eindigde met een massale uitsterving, waarna de dierenwereld er anders uitzag.
Jura: reuzen en de eerste vogels
Het Jura besloeg ruwweg 201 tot 143 miljoen jaar geleden. Het late deel leverde een hele galerij beroemdheden op: Brachiosaurus, Diplodocus, Stegosaurus en de vleeseter Allosaurus. In dezelfde tijd leefde Archaeopteryx, een vroege vogel met trekken van roofdinosaurussen. In 2025 werd uit China nog een vogel uit het Jura beschreven, Baminornis, die al een korte staart had zoals vogels van nu.
Onder de grote rovers van die tijd verdient ook Torvosaurus een plek in je geheugen. Pangea viel ondertussen uiteen en tussen de brokstukken openden zich nieuwe zeeën. Continenten schuiven langzaam, maar in miljoenen jaren was dat genoeg om dieren over verschillende oevers te verdelen.
Krijt: bloemen, nieuwe gezichten en het einde van een era
Het Krijt is de langste van de drie, van ongeveer 143 tot 66 miljoen jaar geleden. In die tijd veroverden de bloemplanten het land. Er waren veel dinosaurussen, van allerlei slag, maar de grootste sterren, Tyrannosaurus en Triceratops, kwamen pas vlak voordat het doek viel.
Dat doek viel 66 miljoen jaar geleden. Op de grens van Krijt en Paleogeen vond een massale uitsterving plaats, en alle niet-vogeldinosaurussen verdwenen. Wat er precies gebeurde, lees je in het stuk over het uitsterven van de dinosaurussen. De vogels overleefden de ramp, als enige tak van de dinosaurussen die het tot vandaag heeft gered.
Vragen en antwoorden
Welke periode van het Mesozoïcum duurde het langst?
Het Krijt, met ongeveer 77 miljoen jaar. Het Jura duurde zo’n 58 miljoen jaar, het Trias ongeveer 50 miljoen. De grenzen zijn afgerond.
Leefden Tyrannosaurus en Stegosaurus tegelijk?
Nee. Stegosaurus kennen we uit het Laat-Jura, Tyrannosaurus uit het allerlaatste deel van het Krijt. Daartussen ligt meer dan 80 miljoen jaar.
Wanneer verschenen de eerste dinosaurussen?
De oudste onbetwiste dinosaurussen zijn 230 tot 233 miljoen jaar oud en stammen uit het Laat-Trias. De groep zelf is waarschijnlijk iets ouder. In 2025 werd uit Wyoming een kleine dinosaurus van ongeveer 230 miljoen jaar oud beschreven, Ahvaytum. In het noorden van Pangea leefden dinosaurussen dus bijna even vroeg als in het zuiden.
Hoe heten de stekels op de staart van Stegosaurus?
Thagomizer. Het woord werd in 1982 bedacht door cartoonist Gary Larson. Paleontologen namen het als grap over, en inmiddels duikt het op in wetenschappelijke artikelen en in musea.
