— veldnotitie nr. 7 —
Triceratops: hoorns, nekschild en het leven aan het eind van het Krijt
Kort antwoord
Drie hoorns, een snavel en een schild van bot achter de kop: Triceratops herkent zelfs wie het Jura niet van het Krijt kan onderscheiden. Deze planteneter van 8 à 9 meter leefde helemaal aan het eind van het Krijt in Noord-Amerika, zij aan zij met Tyrannosaurus. Hoe hij eruitzag, weten we goed. Waarvoor de hoorns en het nekschild dienden en hoe hij zich gedroeg, is minder zeker.
De buurman van Tyrannosaurus
Het filmduel is hier geen verzinsel: Triceratops en Tyrannosaurus leefden echt in dezelfde tijd en op dezelfde plekken. Hun botten liggen in dezelfde afzettingen, bijvoorbeeld in de Hell Creek-formatie. Op botten van Triceratops zitten tandafdrukken van Tyrannosaurus, dus hij stond wel degelijk op het menu van de grote jager.
Een volwassen Triceratops werd 8 à 9 meter lang. Hij liep op vier poten, knipte planten af met zijn snavel en vermaalde ze met tanden die in dichte rijen stonden. Door die beroemde kop vergeet je makkelijk de rest, en dat is jammer: de romp was massief, passend bij zo’n bewapening.
Waarom hoorns en een nekschild?
Twee lange hoorns boven de ogen, een derde op de neus, en daarachter een nekschild van bot. Verwanten werkten hetzelfde idee anders uit. Styracosaurus bijvoorbeeld versierde zijn schild met lange stekels.
Met de hoorns kon hij een rover afweren of de krachten meten met een rivaal, en aan zo’n opvallende kop herkenden soortgenoten elkaar. Een strijd om de leiding in de kudde valt uit de botten niet te reconstrueren, over het leven in groepen zijn wel gegevens. In Wyoming werden minstens vijf triceratopsen opgegraven die samen waren omgekomen, en chemisch onderzoek van hun tanden liet zien dat ze door dezelfde streken hadden getrokken. Hoe zulke groepen in elkaar zaten, weten we niet.
Gehoornde familie
De ceratopsiërs, de groep waartoe Triceratops behoort, waren niet altijd reuzen met lange hoorns. De Mongoolse Protoceratops is veel kleiner en heeft boven de ogen helemaal geen hoorns. Nauw verwant dus, maar op het eerste gezicht lijken ze weinig op elkaar.
Meestal wordt Triceratops vergeleken met Torosaurus, die grote openingen in zijn nekschild had. In 2010 werd geopperd dat Torosaurus gewoon een heel oude Triceratops was. Die hypothese hield geen stand: in 2022 werden resten beschreven van torosaurussen die nog niet volgroeid waren, en een jong dier kan moeilijk in een ‘bejaardenstadium’ zitten. Tegenwoordig gelden ze als aparte geslachten. Een terechte vraag was het overigens wel, want dinosaurusbotten veranderden sterk met de leeftijd.
Vragen en antwoorden
Waarvoor had Triceratops hoorns nodig?
Waarschijnlijk voor meerdere dingen tegelijk: om roofdieren af te weren en om het met soortgenoten uit te vechten. Wat daarvan het belangrijkste was, is nog niet vastgesteld.
Leefde hij tegelijk met Stegosaurus?
Nee. Stegosaurus leefde in het Laat-Jura, Triceratops helemaal aan het eind van het Krijt. Daartussen liggen tientallen miljoenen jaren.
Zijn Triceratops en Torosaurus hetzelfde dier?
Volgens de huidige gegevens niet: het zijn verschillende geslachten. In 2010 werd geopperd dat Torosaurus een oude Triceratops was, maar latere studies bevestigden dat niet.
Kon hij zich verweren tegen Tyrannosaurus?
Dat kon hij. Een volwassen Triceratops was met zijn formaat en zijn hoorns een gevaarlijke prooi, al had niemand vooraf kunnen zeggen hoe zo’n ontmoeting zou aflopen.
