— የመስክ ጽሑፍ ቁ. 6 —
ፕቴራኖዶን ለምን ዳይኖሰር አይደለም?
አጭር መልስ
ፕቴራኖዶን «ዳይኖሰሮች» የሚል ጽሑፍ ባለባቸው ሣጥኖች ላይ ይሳላል፤ ይህ ግን ስህተት ነው። ፕቴራኖዶን ፕቴሮሳውር ነው፤ ለዳይኖሰሮች ቅርብ የሆነ ግን ራሱን የቻለ የበራሪ ተሳቢዎች ቅርንጫፍ አባል። ዝምድናን የሚወስኑት መጠን፣ ጥንታዊነት ወይም የመብረር ችሎታ አይደሉም። ወሳኞቹ የዘር መነሻና የአጽም አሠራር ናቸው።
ጥንታዊ ተሳቢ ሁሉ ዳይኖሰር አይደለም
በሜሶዞይክ ዘመን ቁጥር ስፍር የሌላቸው ተሳቢ እንስሳት ነበሩ፤ ዳይኖሰሮች ከእነዚህ አንዱ ቡድን ብቻ ናቸው። ፕቴሮሳውሮች የቅርብ ዘመዶቻቸው ናቸው፤ የአጎት ልጆች ልንላቸው እንችላለን፤ ቅርንጫፋቸው ግን የራሳቸው ነው። ስለዚህ ፕቴሮሳውርን «በራሪ ዳይኖሰር» ብሎ መጥራት ምንም ያህል የተለመደ ቢሆን ትክክል አይደለም።
ፕቴራኖዶን ከፕቴሮሳውሮች ሁሉ በቀላሉ የሚለየው ነው፤ ጥርስ የሌለው መንቁር፣ ከማጅራቱ ወደ ኋላ የተዘረጋ ረጅም ቁንጮ፣ በትልልቅ ወንዶች እስከ ሰባት ሜትር የሚደርስ የክንፍ ስፋት። ሴቶቹ በግልጽ ያንሱ ነበር፤ አራት ሜትር ገደማ። ክንፉ ቆዳማ ሽፋን ነው፤ የተወጠረውም በአንድ ብቻ፣ ግን በሚያስገርም ሁኔታ ረጅም በሆነ አራተኛ ጣት ላይ ነው።
ክንፍ የሚሠራባቸው ሁለት መንገዶች
በወፎች፣ ከጥንቶቹ እንደ አርኪዮፕተሪክስ ካሉት ጀምሮ፣ የክንፉ ተሸካሚ ገጽ ከላባ የተሠራ ነው። ላባ የነበራቸው ወፍ ያልሆኑ ዳይኖሰሮችም ነበሩ፤ የማይክሮራፕተር የፊትና የኋላ እግሮች ላይ ረጃጅም ላባዎች ይበቅሉ ነበር።
ፕቴሮሳውሮች በራሳቸው መንገድ፣ በቆዳማ ሽፋን፣ መብረርን ተቆጣጠሩ። ራቁታቸውን ግን አልነበሩም፤ ሰውነታቸውን ስስ ፀጉር መሰል ክሮች ሸፍነውት ነበር። እ.ኤ.አ. በ2022 በብራዚሉ ቱፓንዳክቲለስ ላይ ቅርንጫፍ ያላቸው ክሮችም ተገልጸዋል፤ ብዙዎች እንደ አንድ ዓይነት ላባ ይቆጥሯቸዋል። አንድ ተጨማሪ ነጥብ፤ ፕቴሮዳክቲለስና ፕቴራኖዶን ከተለያዩ ዘመናት የመጡ የተለያዩ እንስሳት ናቸው።
የባሕር ተሳቢዎችስ?
ሞሳሳውረስ ከዳይኖሰሮች ይበልጥ ይርቃል። እንደ ዛሬዎቹ እንሽላሊቶችና እባቦች የቅርፊታም ተሳቢዎች ሰፊ ቡድን አባል ነው፤ ማንኛውም እንሽላሊት ከታይራኖሳውረስ ይልቅ ለሞሳሳውረስ ይቀርባል። የሞሳሳውሮች እግሮች ወደ መቅዘፊያ ተለውጠዋል፤ ሰውነታቸውም ወደ ባሕር ጨርሰው እንደሚዛወሩ ፍጥረታት ሁሉ ውሃን ሰንጥቆ የሚሄድ ቅርጽ ያዘ።
ፕሌሲዮሳውሮችና ኢክቲዮሳውሮች ሁለት ሌሎች የተለዩ ቡድኖች ናቸው። መመሳሰላቸው ያሳስታል፤ ለውሃ የሚመች ሰውነትና መቅዘፊያዎች በባሕር እንስሳት ላይ ራሳቸውን ችለው ብዙ ጊዜ ተፈጥረዋል።
ለምን መለየት ያስፈልጋል?
ምክንያቱም ከቡድኖቹ ስሞች በስተጀርባ ታሪክ አለ። ጥንታዊ ተሳቢዎችን ሁሉ ዳይኖሰር ብለው ቢጠሩ እጅግ አስደናቂው ነገር ይጠፋል፤ የተለያዩ ቅርንጫፎች ወደ አየርና ወደ ባሕር የሄዱት አንዱ ከሌላው ሳይያያዝ፣ እያንዳንዱ በራሱ መንገድ ነው። በካታሎጋችን ፕቴሮሳውሮችና የባሕር ተሳቢዎች ከዳይኖሰሮች አጠገብ የተቀመጡት የሜሶዞይክን ሙሉ ገጽታ ለማሳየት ነው እንጂ በዝምድና ምክንያት አይደለም።
ጥያቄና መልስ
ፕቴራኖዶን ለምን እንደ ዳይኖሰር አይቆጠርም?
ምክንያቱም ፕቴሮሳውር ነው፤ ፕቴሮሳውሮች ደግሞ የተለየ የተሳቢዎች ቅርንጫፍ ናቸው። ዝምድና የሚወሰነው በዘር መነሻና በአጽም አሠራር ነው፤ የውጭ መመሳሰል አይቆጠርም።
ከፕቴሮዳክቲለስ በምን ይለያል?
ፕቴሮዳክቲለስ በጁራሲክ ዘመን የኖረ ሲሆን ጥርስ ነበረው። ፕቴራኖዶን የመጣው ቆይቶ፣ በክሪቴሸስ ዘመን ነው፤ ጥርስ አልነበረውም፣ መጠኑም በብዙ እጥፍ ይበልጣል።
ከውሃ ጋር የተቆራኙ ዳይኖሰሮች ነበሩ?
ነበሩ። ስፒኖሳውረስ ዓሣ እየበላ በውሃ ዳር ኖሯል፤ ምን ያህል ጥሩ ዋናተኛ እንደነበር ግን ያከራክራል። ከዛሬዎቹ ዳይኖሰሮች፣ ማለትም ከወፎች መካከል ደግሞ የውሃ ወፎች ስፍር ቁጥር የላቸውም።
ፕቴራኖዶን ሰውን አንስቶ ሊበር ይችል ነበር?
እንዲህ ብሎ ለማሰብ ምንም ምክንያት የለም። ሰፊ ክንፍ መኖሩ እንስሳው ከባድ ሸክም ማንሳት ይችል ነበር ማለት አይደለም።
