— የመስክ ጽሑፍ ቁ. 7 —
ትራይሴራቶፕስ፡ ቀንዶች፣ የአጥንት የአንገት ጋሻና ሕይወት በክሪቴሸስ መጨረሻ
አጭር መልስ
ሦስት ቀንዶች፣ መንቁርና ከጭንቅላቱ ኋላ የተዘረጋ የአጥንት ጋሻ፤ ጁራሲክን ከክሪቴሸስ የማይለይ ሰው እንኳ ትራይሴራቶፕስን ያውቀዋል። ይህ 8–9 ሜትር የሚረዝም ዕፀዋት በል ዳይኖሰር በክሪቴሸስ ዘመን መጨረሻ በሰሜን አሜሪካ ከታይራኖሳውረስ ጋር ጎን ለጎን ኖሯል። መልኩ በደንብ ይታወቃል። ቀንዶቹና የአንገት ጋሻው ምን ይጠቅሙት እንደነበርና እንዴት ይኖር እንደነበር ግን ያን ያህል እርግጠኞች አይደለንም።
የታይራኖሳውረስ ጎረቤት
በዚህ ጉዳይ የፊልሙ ፍልሚያ ፈጠራ አይደለም፤ ትራይሴራቶፕስ እና ታይራኖሳውረስ በእርግጥም በአንድ ዘመንና በአንድ አካባቢ ኖረዋል። አጥንቶቻቸው በአንድ ዓይነት ንብርብሮች ውስጥ ይገኛሉ፤ ለምሳሌ በሄል ክሪክ ፎርሜሽን። በትራይሴራቶፕስ አጥንቶች ላይ የታይራኖሳውረስ የጥርስ ምልክቶች ተገኝተዋል፤ ስለዚህ በአዳኙ ምናሌ ውስጥ ነበር።
ጎልማሳ ትራይሴራቶፕስ 8–9 ሜትር ይደርስ ነበር። በአራት እግሮቹ ይሄዳል፤ ዕፀዋትን በመንቁሩ እየቆረጠ ጥቅጥቅ ብለው በተደረደሩ ጥርሶቹ ያደቅቃል። ዝነኛው ጭንቅላቱ የቀረውን አካሉን ያስረሳል፤ ሰውነቱ ግን ከትጥቁ ጋር የሚመጣጠን ግዙፍ ነበር።
ቀንዶቹና የአንገት ጋሻው ለምን?
ከዓይኖቹ በላይ ሁለት ረጃጅም ቀንዶች፣ ሦስተኛው በአፍንጫው ላይ፣ ከኋላ ደግሞ የአጥንት የአንገት ጋሻ። ዘመዶቹ ይህንኑ ሐሳብ በሌላ መንገድ ተግብረውታል፤ ለምሳሌ ስቲራኮሳውረስ የአንገት ጋሻውን በረጃጅም እሾሆች አስጊጧል።
በቀንዶቹ ራሱን ከአዳኝ ሊከላከልና ከተቀናቃኙ ጋር ሊጋፋ ይችል ነበር፤ ጎልቶ የሚታየው ጭንቅላቱም ከወገኖቹ ጋር ለመግባባት ረድቶት ይሆናል። በመንጋ ውስጥ የበላይነት ፍልሚያን ከአጥንቶች መልሶ መሳል አይቻልም፤ በቡድን ስለመኖሩ ግን መረጃ አለ። በዋዮሚንግ አብረው የሞቱ ቢያንስ አምስት ትራይሴራቶፕስ ተቆፍረው ወጥተዋል፤ የጥርሶቻቸው ኬሚካላዊ ትንተናም በአንድ አካባቢ ይዘዋወሩ እንደነበር አሳይቷል። እንዲህ ያሉ ቡድኖች እንዴት እንደተደራጁ ግን አይታወቅም።
ቀንዳሞቹ ዘመዶች
ትራይሴራቶፕስ የሚገኝበት የሴራቶፕሶች ቡድን ሁልጊዜ ረጃጅም ቀንዶች ያሏቸው ግዙፎችን ብቻ አልያዘም። የሞንጎሊያው ፕሮቶሴራቶፕስ በእጅጉ ያንሳል፤ ከዓይኖቹ በላይ ጥንድ ቀንዶችም ፈጽሞ የሉትም። ዝምድናቸው ቅርብ ቢሆንም በመጀመሪያ እይታ ብዙም አይመሳሰሉም።
ትራይሴራቶፕስ በብዛት የሚነጻጸረው በአንገት ጋሻው ላይ ትልልቅ ቀዳዳዎች ካሉት ቶሮሳውረስ ጋር ነው። እ.ኤ.አ. በ2010 ቶሮሳውረስ በጣም ያረጀ ትራይሴራቶፕስ ብቻ ነው የሚል መላምት ቀረበ። መላምቱ ፈተናውን አላለፈም፤ በ2022 ገና ያልጎለመሱ የቶሮሳውረስ ቅሪቶች ተገለጹ፤ ወጣት እንስሳ ደግሞ «የእርጅና ደረጃ» ሊኖረው አይችልም። ዛሬ ሁለቱ የተለያዩ ዘሮች እንደሆኑ ይታመናል። ጥያቄው ግን ተገቢ ነበር፤ የዳይኖሰሮች አጥንቶች ዕድሜያቸው ሲገፋ በእጅጉ ይለወጡ ነበር።
ጥያቄና መልስ
ትራይሴራቶፕስ ቀንዶቹ ለምን ያስፈልጉት ነበር?
ምናልባት ለብዙ ሥራዎች በአንድ ጊዜ፤ ከአዳኞች ራሱን ለመከላከልና ከወገኖቹ ጋር ሒሳብ ለማወራረድ። ከእነዚህ ዋናው የትኛው እንደነበር እስካሁን አልታወቀም።
ከስቴጎሳውረስ ጋር በአንድ ዘመን ኖሯል?
አልኖረም። ስቴጎሳውረስ የኖረው በኋለኛው ጁራሲክ፣ ትራይሴራቶፕስ ደግሞ በክሪቴሸስ ዘመን መጨረሻ ነው። በመካከላቸው በአሥር ሚሊዮኖች የሚቆጠሩ ዓመታት አሉ።
ትራይሴራቶፕስና ቶሮሳውረስ አንድ እንስሳ ናቸው?
አሁን ባለው መረጃ አይደሉም፤ የተለያዩ ዘሮች ናቸው። ቶሮሳውረስ ያረጀ ትራይሴራቶፕስ ነው የሚለውን የእ.ኤ.አ. 2010 መላምት ከዚያ በኋላ የተደረጉ ጥናቶች አልደገፉትም።
ራሱን ከታይራኖሳውረስ መከላከል ይችል ነበር?
ይችል ነበር። ጎልማሳ ትራይሴራቶፕስ በመጠኑና በቀንዶቹ አደገኛ ታዳኝ ነበር፤ የእንዲህ ያለ ግጥሚያ ውጤትን ግን አስቀድሞ ማንም ሊገምት አይችልም ነበር።
