— క్షేత్ర గమనిక నం. 6 —
టెరానోడాన్ డైనోసార్ ఎందుకు కాదు
సంక్షిప్త సమాధానం
“డైనోసార్లు” అని రాసిన బొమ్మల పెట్టెల మీద టెరానోడాన్ బొమ్మ తరచూ కనిపిస్తుంది. అది పొరపాటు. టెరానోడాన్ ఒక టెరోసార్, అంటే డైనోసార్లకు దగ్గరైనా తనదైన ప్రత్యేక శాఖకు చెందిన ఎగిరే సరీసృపం. పరిమాణం గానీ, ప్రాచీనత గానీ, ఎగిరే సామర్థ్యం గానీ బంధుత్వాన్ని నిర్ణయించవు. నిర్ణయించేవి పరిణామ మూలం, అస్థిపంజర నిర్మాణం.
ప్రాచీన సరీసృపమంతా డైనోసార్ కాదు
మెసోజోయిక్ మహాయుగంలో సరీసృపాలు లెక్కలేనన్ని ఉండేవి, వాటిలో డైనోసార్లు ఒక సమూహం మాత్రమే. టెరోసార్లు వాటికి దగ్గరి చుట్టాలు, ఒక రకంగా దాయాదుల్లాంటివి, కానీ వాటి శాఖ వేరు. అందుకే “ఎగిరే డైనోసార్” అనే మాట ఎంత అలవాటైనా టెరోసార్‌కు సరిపోదు.
టెరోసార్లలో అందరికీ ఠక్కున గుర్తొచ్చేది టెరానోడాన్: పళ్లు లేని ముక్కు, తల వెనక పొడవాటి శిఖ, పెద్ద మగవాటిలో ఏడు మీటర్ల వరకు రెక్కల విస్తీర్ణం. ఆడవి గమనించదగినంత చిన్నవి, సుమారు నాలుగు మీటర్లు. రెక్క అంటే ఒకే ఒక్క, కానీ నమ్మలేనంత పొడవైన నాలుగో వేలి మీద సాగదీసిన చర్మపు పొర.
రెక్క తయారీకి రెండు దారులు
పక్షుల్లో, ఆర్కియాప్టెరిక్స్ వంటి తొలి పక్షుల నుంచే, రెక్కకు గాలిలో తేలే బలాన్నిచ్చే ఉపరితలం ఈకలతో ఏర్పడుతుంది. పక్షులు కాని కొన్ని డైనోసార్లకూ ఈకలుండేవి: మైక్రోరాప్టర్‌కు ముందు కాళ్ల మీదా, వెనక కాళ్ల మీదా పొడవాటి ఈకలు పెరిగేవి.
టెరోసార్లు తమదైన పద్ధతిలో, చర్మపు పొరతో ఎగరడం నేర్చుకున్నాయి. వాటి ఒళ్లు బోడిగా ఉండేది కాదు: శరీరాన్ని జుట్టు లాంటి సన్నని పోగులు కప్పేవి. బ్రెజిల్‌కు చెందిన టుపాండాక్టిలస్‌లో 2022లో కొమ్మలుగా చీలిన పోగులనూ వర్ణించారు, చాలామంది వాటిని ఒక రకం ఈకలుగా భావిస్తారు. ఇంకో మాట: టెరోడాక్టిల్, టెరానోడాన్ వేర్వేరు కాలాలకు చెందిన వేర్వేరు జంతువులు.
మరి సముద్ర సరీసృపాలు?
మోసాసారస్ డైనోసార్లకు ఇంకా దూరం. ఇది పొలుసుల సరీసృపాలకు చెందినది, నేటి బల్లులు, పాములు ఉన్న విశాలమైన సమూహం అదే. టైరన్నోసారస్ కంటే ఏ బల్లి అయినా దానికి దగ్గరి చుట్టమే. సముద్రంలో పూర్తిగా స్థిరపడే జంతువులన్నిటిలాగే మోసాసార్ల కాళ్లు తెడ్లుగా మారాయి, శరీరం నీటిని చీల్చుకుపోయేలా నునుపుగా తయారైంది.
ప్లీసియోసార్లు, ఇక్తియోసార్లు మరో రెండు వేర్వేరు సమూహాలు. పోలిక చూసి మోసపోకూడదు: నునుపైన శరీరం, తెడ్ల లాంటి కాళ్లు సముద్ర జంతువుల్లో ఒకదానితో సంబంధం లేకుండా ఎన్నోసార్లు పుట్టుకొచ్చాయి.
ఈ తేడాలు ఎందుకు ముఖ్యం
ఎందుకంటే సమూహాల పేర్ల వెనక చరిత్ర ఉంది. ప్రాచీన సరీసృపాలన్నిటినీ డైనోసార్లు అని పిలిస్తే అసలైన ఆసక్తికరమైన విషయమే మాయమవుతుంది: వేర్వేరు శాఖలు ఒకదానితో ఒకటి సంబంధం లేకుండా, దేని దారి దానిదిగా, ఆకాశంలోకీ సముద్రంలోకీ వెళ్లాయి. మా కేటలాగ్‌లో టెరోసార్లు, సముద్ర సరీసృపాలు డైనోసార్ల పక్కన ఉన్నది మెసోజోయిక్ ప్రపంచం చిత్రం పూర్తిగా కనిపించాలనే, బంధుత్వం వల్ల కాదు.
ప్రశ్నలు, సమాధానాలు
టెరానోడాన్‌ను డైనోసార్‌గా ఎందుకు పరిగణించరు?
ఎందుకంటే అది టెరోసార్, సరీసృపాల్లో ఒక ప్రత్యేక శాఖ. బంధుత్వాన్ని పరిణామ మూలం, అస్థిపంజర నిర్మాణం బట్టి నిర్ణయిస్తారు. పైకి కనిపించే పోలిక లెక్కలోకి రాదు.
టెరోడాక్టిల్‌కూ దీనికీ తేడా ఏమిటి?
టెరోడాక్టిల్ జురాసిక్ కాలంలో జీవించింది, దానికి పళ్లుండేవి. టెరానోడాన్ తర్వాత, క్రెటేషియస్ కాలంలో వచ్చింది. దానికి పళ్లు లేవు, పరిమాణంలో చాలా పెద్దది.
నీటితో సంబంధం ఉన్న డైనోసార్లు ఉండేవా?
ఉండేవి. స్పైనోసారస్ చేపలు తింటూ నీటి దగ్గర జీవించింది, అయితే అది ఎంత బాగా ఈదేదో వివాదాస్పదం. ఇక నేటి డైనోసార్లలో, అంటే పక్షుల్లో, నీటి పక్షులకు కొదవే లేదు.
టెరానోడాన్ మనిషిని ఎత్తుకుపోగలదా?
అలా అనుకోవడానికి ఆధారం లేదు. రెక్కల విస్తీర్ణం పెద్దదైనంత మాత్రాన ఆ జంతువు బరువైన భారాన్ని ఎత్తగలదని కాదు.
