— క్షేత్ర గమనిక నం. 8 —
ట్రయాసిక్, జురాసిక్, క్రెటేషియస్: మెసోజోయిక్ మూడు కాలాలు
సంక్షిప్త సమాధానం
కాలంలో టైరన్నోసారస్ స్టెగోసారస్‌కంటే మనకే దగ్గర. ఇది జోక్ కాదు, లెక్క. మెసోజోయిక్ మహాయుగం సుమారు 186 మిలియన్ సంవత్సరాలు సాగింది, దాన్ని మూడు కాలాలుగా విభజిస్తారు: ట్రయాసిక్, జురాసిక్, క్రెటేషియస్. ఈ వ్యవధిలో డైనోసార్లు పుట్టుకొచ్చాయి, పాంజియా ముక్కలైంది, మొక్కల, జంతువుల ప్రపంచం ఎన్నోసార్లు మారిపోయింది.
ఒకే మహాయుగం, మూడు వేర్వేరు ప్రపంచాలు
సినిమాల్లో అన్ని కాలాల డైనోసార్లూ ఒకే పచ్చికబయలులో మేస్తుంటాయి. నిజానికి చివరి జురాసిక్ స్టెగోసారస్‌నూ, చివరి క్రెటేషియస్ టైరన్నోసారస్‌నూ 80 మిలియన్ సంవత్సరాలకు పైగా దూరం వేరు చేస్తోంది. టైరన్నోసారస్‌కూ మనకూ మధ్య ఉన్న దూరం కంటే ఇది ఎక్కువ. “మెసోజోయిక్” అనే ఒక్క మాట వెనక చాలా సుదీర్ఘమైన, ఏ మాత్రం ఏకరీతిగా లేని చరిత్ర దాగి ఉంది.
అందులో దారి తప్పకుండా ఉండాలంటే కాలాల పట్టిక, ప్రాచీన ప్రపంచ పటం దగ్గర పెట్టుకోండి. మొదటిది ఏది ఎప్పుడు వచ్చిందో చూపిస్తుంది. రెండోది ఖండాలు ఎప్పుడూ ఇప్పుడున్న చోటే లేవని గుర్తుచేస్తుంది.
ట్రయాసిక్: రంగ ప్రవేశం చేసిన డైనోసార్లు
ట్రయాసిక్ కాలం సుమారు 252 నుంచి 201 మిలియన్ సంవత్సరాల క్రితం వరకు సాగింది. దాదాపు నేలంతా పాంజియా అనే ఒకే మహాఖండంగా కలిసి ఉండేది. దాని లోపలి భాగాల్లో, సముద్రానికి దూరంగా, చాలా చోట్ల పొడిగా ఉండేది, అయినా ఒక అంచు నుంచి మరో అంచుకు వాతావరణం మారుతూనే ఉండేది.
నిస్సందేహంగా డైనోసార్లవని చెప్పగలిగే అత్యంత పురాతన అవశేషాలు చివరి ట్రయాసిక్‌వి, వాటి వయసు సుమారు 230 మిలియన్ సంవత్సరాలు. ఈ సమూహం కొంచెం ముందే పుట్టి ఉండొచ్చు. అప్పట్లో డైనోసార్లు నేలను ఏలేవి కావు, రెండో వరుసలోనే ఉండేవి. తొలి టెరోసార్లు గాలిలోకి లేచింది కూడా ట్రయాసిక్‌లోనే. ఈ కాలం ఒక సామూహిక వినాశనంతో ముగిసింది, దాని తర్వాత జంతు ప్రపంచం కూర్పే మారిపోయింది.
జురాసిక్: దిగ్గజాలు, తొలి పక్షులు
జురాసిక్ కాలం సుమారు 201 నుంచి 143 మిలియన్ సంవత్సరాల క్రితం వరకు. దాని చివరి భాగం ప్రముఖుల గ్యాలరీనే అందించింది: బ్రాకియోసారస్, డిప్లోడోకస్, స్టెగోసారస్, మాంసాహారి అలోసారస్. అదే కాలంలో మాంసాహార డైనోసార్ల లక్షణాలున్న తొలి పక్షి ఆర్కియాప్టెరిక్స్ కూడా జీవించింది. 2025లో చైనా నుంచి మరో జురాసిక్ పక్షిని వర్ణించారు: బామినోర్నిస్. దానికి అప్పటికే నేటి పక్షుల్లాగా పొట్టి తోక ఉండేది.
ఆ కాలపు పెద్ద మాంసాహారుల్లో టార్వోసారస్‌ను కూడా గుర్తుంచుకోవాలి. ఈలోగా పాంజియా ముక్కలవుతోంది, దాని భాగాల మధ్య కొత్త సముద్రాలు తెరుచుకుంటున్నాయి. ఖండాలు నెమ్మదిగా కదులుతాయి, కానీ మిలియన్ల సంవత్సరాల్లో జంతువులను వేర్వేరు తీరాలకు చేర్చడానికి ఆ వేగం చాలు.
క్రెటేషియస్: పువ్వులు, కొత్త ముఖాలు, మహాయుగం ముగింపు
క్రెటేషియస్ కాలం మూడింటిలో అత్యంత సుదీర్ఘమైనది: సుమారు 143 నుంచి 66 మిలియన్ సంవత్సరాల క్రితం వరకు. ఈ కాలంలో పుష్పించే మొక్కలు నేల అంతటా విస్తరించాయి. డైనోసార్లు ఎన్నో ఉండేవి, రకరకాలవి. కానీ వాటిలో అత్యంత ప్రసిద్ధమైన టైరన్నోసారస్, ట్రైసెరాటాప్స్ తెర పడే ముందే రంగంపైకి వచ్చాయి.
తెర పడింది 66 మిలియన్ సంవత్సరాల క్రితం. క్రెటేషియస్, పాలియోజీన్ కాలాల సరిహద్దులో సామూహిక వినాశనం జరిగి పక్షులు కాని డైనోసార్లన్నీ మాయమయ్యాయి. అసలు ఏం జరిగిందో డైనోసార్ల వినాశనంపై గమనిక వివరిస్తుంది. పక్షులు ఆ విపత్తును తట్టుకున్నాయి. ఈనాటి వరకు నిలిచిన ఏకైక డైనోసార్ శాఖ అవే.
ప్రశ్నలు, సమాధానాలు
మెసోజోయిక్‌లో అత్యంత సుదీర్ఘమైన కాలం ఏది?
క్రెటేషియస్, సుమారు 77 మిలియన్ సంవత్సరాలు. జురాసిక్ సుమారు 58 మిలియన్లు, ట్రయాసిక్ సుమారు 50 మిలియన్ల సంవత్సరాలు సాగాయి. ఈ సరిహద్దులన్నీ సుమారుగా చెప్పినవే.
టైరన్నోసారస్, స్టెగోసారస్ ఒకే కాలంలో జీవించాయా?
లేదు. స్టెగోసారస్ చివరి జురాసిక్కు చెందినది, టైరన్నోసారస్ క్రెటేషియస్ చిట్టచివరికి. వాటి మధ్య 80 మిలియన్ సంవత్సరాలకు పైగా దూరం.
మొదటి డైనోసార్లు ఎప్పుడు పుట్టాయి?
నిస్సందేహమైన అత్యంత పురాతన డైనోసార్ల వయసు 230–233 మిలియన్ సంవత్సరాలు, అంటే చివరి ట్రయాసిక్. సమూహం బహుశా ఇంకొంచెం పాతది. 2025లో వయోమింగ్ నుంచి సుమారు 230 మిలియన్ సంవత్సరాల నాటి Ahvaytum అనే చిన్న డైనోసార్‌ను వర్ణించారు. అంటే పాంజియా ఉత్తర భాగంలో కూడా డైనోసార్లు దాదాపు దక్షిణాన ఉన్నంత తొందరగానే జీవించాయి.
స్టెగోసారస్ తోక మీది ముళ్లను ఏమంటారు?
థాగోమైజర్. ఈ మాటను 1982లో కార్టూనిస్ట్ గ్యారీ లార్సన్ సృష్టించారు. పురాజీవ శాస్త్రవేత్తలు దాన్ని సరదాగా వాడటం మొదలుపెట్టారు, ఇప్పుడు అది శాస్త్రీయ పత్రాల్లోనూ, మ్యూజియంలలోనూ కనిపిస్తుంది.
