— палявая нататка № 9 —
Пёры ў дыназаўраў: што расказваюць выкапні
Кароткі адказ
Паглядзіце на голуба: перад вамі дыназаўр, і пёры дасталіся яму ў спадчыну. Адбіткі апярэння і іншыя яго сляды знойдзеныя ў многіх нептушыных дыназаўраў. Па іх аднаўляюць выгляд жывёл і высочваюць, адкуль узяліся птушкі. Толькі не спяшайцеся з высновамі: пярнаты яшчэ не значыць лятучы.
Што застаецца ў камені
Лепшы выпадак — калі ў пародзе адбілася само пяро. Другі шлях — шукаць сляды на касцях: у велацыраптара на пярэдняй канечнасці засталіся бугаркі, да якіх мацаваліся пёры. Абагульняць пры гэтым нельга, кожны від правяраюць асобна. У маленькага кампсагната, напрыклад, прамых доказаў апярэння пакуль няма.
Археаптэрыкс захаваўся з выразнымі пёрамі, а заадно з зубамі, доўгім касцяным хвастом і кіпцюрамі на крылах. У 2025 годзе апісалі новы, вельмі поўны экзэмпляр з Філдаўскага музея ў Чыкага. На ім упершыню відаць доўгія пёры на плячы, якія закрывалі шчыліну паміж крылом і целам, як у лятучых птушак. Падобна, ён усё ж лятаў.
Чатыры крылы і іншыя задачы
У мікрараптара доўгія пёры раслі і на пярэдніх, і на задніх лапах, за што яго празвалі чатырохкрылым. Як ён трымаўся ў паветры, правяраюць на мадэлях. А вось якую работу выконвала кожная пара «крылаў» і як ён расстаўляў ногі, адзінага меркавання няма.
Лятаць пёрам было неабавязкова. Яны грэлі, дапамагалі красавацца перад партнёрам і ўкрывалі кладку. Сваякоў авіраптара знаходзілі проста на гнёздах, у позе квактухі. А ў 2021 годзе ў Кітаі апісалі дарослага авіраптарыда на кладцы, у яйках якой захаваліся амаль гатовыя вылупіцца зародкі. Значыць, ён менавіта высяджваў яйкі, а не проста вартаваў іх.
Чаму нельга дамаляваць пёры ўсім
Покрыў у дыназаўраў быў розны: у адных знойдзеныя пёры або тонкія ніткі, у іншых — лускаватая скура. Калі адбіткаў пёраў няма, гэта яшчэ не значыць, што іх не было: мяккія тканкі захоўваюцца рэдка. Падобныя на пёры структуры ёсць і ў птэразаўраў, сваякоў дыназаўраў, таму найпрасцейшыя пёры маглі з’явіцца яшчэ ў агульных продкаў. Пытанне адкрытае.
Сумленная рэканструкцыя заўсёды адрознівае, што знойдзена ў камені, а што дабудавана па сваяках. І апошняе. Птушкі не проста «падобныя на дыназаўраў»: яны ўваходзяць у групу дыназаўраў-тэраподаў і працягваюць яе гісторыю.
Пытанні і адказы
Ці праўда, што птушкі — дыназаўры?
Так. Па эвалюцыйным сваяцтве птушкі ўваходзяць у групу дыназаўраў-тэраподаў.
Ці ўсе дыназаўры былі пакрытыя пёрамі?
Сцвярджаць так нельга. Апярэнне вядомае ў многіх відаў, у іншых знойдзена луска, а мяккія тканкі захоўваюцца занадта рэдка, каб меркаваць пра ўсіх.
Пёры з’явіліся дзеля палёту?
Мяркуючы па ўсім, не. Раннія пёры, верагодна, захоўвалі цяпло і служылі для дэманстрацыі суродзічам, а палёт з’явіўся пазней.
Археаптэрыкс — птушка ці дыназаўр?
І тое, і другое: птушкі самі належаць да дыназаўраў. Археаптэрыкс — самая вядомая з найстаражытнейшых птушак, але не адзіная: у 2025 годзе з юрскіх адкладаў Кітая апісалі бамінорніса з кароткім «сучасным» хвастом.
