— палявая нататка № 7 —
Трыцэратопс: рогі, касцяны каўнер і жыццё ў канцы мелу
Кароткі адказ
Тры рогі, дзюба і касцяны шчыт за галавой: трыцэратопса пазнае нават той, хто не адрозніць юру ад мелу. Гэты расліннаедны дыназаўр даўжынёй 8–9 метраў жыў у Паўночнай Амерыцы ў самым канцы мелавога перыяду, бок аб бок з тыраназаўрам. Як ён выглядаў, вядома добра. А вось навошта яму рогі і каўнер і як ён сябе паводзіў, сказаць цяжэй.
Сусед тыраназаўра
Экранны паядынак у гэтым выпадку не выдумка: трыцэратопс і тыраназаўр сапраўды жылі ў адзін час і ў адных мясцінах. Іх косці ляжаць у адных і тых жа адкладах, напрыклад у фармацыі Хел-Крык. На касцях трыцэратопсаў знаходзяць сляды зубоў тыраназаўра, так што ў меню драпежніка яны ўваходзілі.
Дарослы трыцэратопс вырастаў да 8–9 метраў. Хадзіў на чатырох нагах, зразаў расліны дзюбай і пераціраў іх зубамі, сабранымі ў шчыльныя рады. За славутай галавой лёгка не заўважыць астатняга, а дарэмна: тулава ў яго было масіўнае, пад стаць узбраенню.
Навошта рогі і каўнер
Два доўгія рогі над вачыма, трэці на носе, ззаду касцяны каўнер. У радні тая ж ідэя ўвасоблена інакш: стыраказаўр, напрыклад, аздобіў свой каўнер доўгімі шыпамі.
Рагамі можна было адбівацца ад драпежніка і бадацца з супернікам, а адметная галава дапамагала мець зносіны з суродзічамі. Паядынак за першынство ў статку па касцях не аднавіць, але пра жыццё групамі сёе-тое вядома. У Ваёмінгу раскапалі не менш за пяць трыцэратопсаў, якія загінулі разам, і хімічны аналіз зубоў паказаў, што яны блукалі па адных і тых жа мясцінах. Як былі ўладкаваныя такія групы, невядома.
Рагатая радня
Цэратопсы, група трыцэратопса, не заўсёды былі волатамі з доўгімі рагамі. Мангольскі пратацэратопс значна меншы, і пары рагоў над вачыма ў яго няма зусім. Сваяцтва блізкае, а падабенства на першы погляд мала.
Часцей за ўсё трыцэратопса параўноўваюць з торазаўрам, у якога ў каўняры вялікія адтуліны. У 2010 годзе выказалі здагадку, што торазаўр — проста вельмі стары трыцэратопс. Праверкі гіпотэза не вытрымала: у 2022 годзе апісалі рэшткі яшчэ не дарослых торазаўраў, а ў маладняку «старэчай стадыі» быць не можа. Сёння іх лічаць рознымі родамі. Пытанне, зрэшты, было законнае: з узростам косці дыназаўраў моцна мяняліся.
Пытанні і адказы
Навошта трыцэратопсу былі патрэбныя рогі?
Хутчэй за ўсё, адразу для некалькіх спраў: адбівацца ад драпежнікаў і высвятляць адносіны з суродзічамі. Якая з іх была галоўнай, пакуль не ўстаноўлена.
Ці жыў ён адначасова са стэгазаўрам?
Не. Стэгазаўр жыў у позняй юры, трыцэратопс — у самым канцы мелу. Паміж імі дзясяткі мільёнаў гадоў.
Трыцэратопс і торазаўр — адна і тая ж жывёла?
Паводле сённяшніх звестак, не: гэта розныя роды. Гіпотэзу 2010 года пра тое, што торазаўр — састарэлы трыцэратопс, наступныя працы не пацвердзілі.
Ці мог ён абараніцца ад тыраназаўра?
Мог. Дарослы трыцэратопс з яго памерамі і рагамі быў небяспечнай здабычай, але чым скончыцца такая сустрэча, загадзя не прадказаў бы ніхто.
