— палявая нататка № 3 —
Які дыназаўр быў самы вялікі
Кароткі адказ
Спытайце палеантолага, які дыназаўр быў самы вялікі, і ён адкажа пытаннем: самы доўгі, самы высокі ці самы цяжкі? Ва ўсіх трох заліках перамагаюць заўраподы, расліннаедныя волаты з доўгай шыяй. Па масе часцей за ўсё называюць аргентыназаўра і патагатытана. Абвясціць чэмпіёна цяжка: ад многіх волатаў засталося некалькі касцей, а ацэнкі раз за разам пералічваюць.
Што значыць «самы вялікі»
Даўжыня, вышыня і маса — тры розныя спаборніцтвы, і чэмпіёны ў іх розныя. Аргентыназаўр славіцца вагой: яго звычайна ацэньваюць у 65–80 тон, хоць вядомы ён па лічаных касцях. Дыназаўр з даўжэйшым хвастом мог абысці яго ў даўжыні і пры гэтым быць значна лягчэйшым.
У дыпладока большая частка даўжыні прыпадала на шыю і хвост. Брахіязаўр браў вышынёй: пярэднія ногі ў яго даўжэйшыя за заднія, і спіна ўздымалася да плячэй, як у жырафа. Маменчызаўр вылучаўся шыяй, незвычайна доўгай нават для заўрапода. Так што слова «вялікі» без удакладнення мала што значыць.
Чаму ацэнкі разыходзяцца
Цэлы шкілет волата — рэдкая ўдача. Звычайна палеантолагу дастаюцца некалькі пазванкоў і косці ног, астатняе дабудоўваюць па сваяках, а масу лічаць па таўшчыні касцей або па аб’ёме мадэлі цела. Адсюль і «пахуданні». Патагатытана, вядомага значна лепш за аргентыназаўра, спачатку ацанілі амаль у 70 тон, а пазней прыкладна ў 55–57.
Нават блізкая радня бывала складзена па-рознаму: апатазаўр нашмат масіўнейшы за дыпладока, хоць па даўжыні яны параўнальныя. Шмат залежыць і ад таго, колькі мышцаў даследчык «надзене» на шкілет. А часам і правяраць няма чаго. Індыйскага брухаткаязаўра ў 2023 годзе ацанілі больш чым у сто тон, але яго косці разбурыліся яшчэ да вывучэння, і да гэтай лічбы ставяцца асцярожна.
Хто быў найбуйнейшым драпежнікам
Тут спрачаюцца трое: тыраназаўр, спіназаўр і гіганатазаўр. Самы доўгі, верагодна, спіназаўр: каля 14 метраў пры масе 7–7,5 тоны. Самы цяжкі з надзейна вымераных — тыраназаўр, найбуйнейшы знойдзены экзэмпляр важыў каля 8,8 тоны. Гіганатазаўр блізкі да яго, але вядомы па менш поўных рэштках.
Ёсць і іншая складанасць: якую асобіну браць за ўзор? Падлетка, сталага дарослага і экзэмпляр, дабудаваны па абломках, параўноўваць цяжка. Да таго ж знойдзена мізэрная доля ўсіх жывёл, што калі-небудзь жылі, і сапраўдныя рэкардсмены нам наўрад ці трапіліся. Паводле разліку 2024 года, найбуйнейшы тыраназаўр мог быць больш чым у паўтара раза цяжэйшы за найбуйнейшага са знойдзеных.
Як чытаць лічбы ў картатэцы
Лічбы ў картках патрэбныя, каб адчуць маштаб: гэты быў з чалавека, а той — з тры аўтобусы, пастаўленыя адзін за адным. Усе значэнні прыблізныя. Дыяпазон чэснейшы за адну лічбу, але і яго межы зрушваюцца пасля новых знаходак, як здарылася з патагатытанам.
Пытанні і адказы
Які дыназаўр быў самы цяжкі?
Галоўныя прэтэндэнты — аргентыназаўр (прыкладна 65–80 тон) і патагатытан (каля 55–57 тон паводле апошняга пераліку). Шкілет аргентыназаўра занадта няпоўны, каб упэўнена назваць яго чэмпіёнам.
Які дыназаўр быў самы доўгі?
Магчыма, суперзаўр, сваяк дыпладока. Раней яго ацэньвалі ў 33–34 метры, паводле рэканструкцыі 2021 года — не менш за 39. Гэтую лічбу пакуль прадставілі толькі ў навуковым дакладзе, так што лічыць яе канчатковай рана.
Хто быў найбуйнейшым драпежным дыназаўрам?
Па даўжыні, верагодна, спіназаўр: каля 14 метраў. Па масе — тыраназаўр, каля 8,8 тоны ў найбуйнейшага знойдзенага экзэмпляра. Гіганатазаўр трымаецца побач.
Чаму нельга даведацца дакладную масу?
Дыназаўра на вагі не пакладзеш. Мяккія тканкі амаль ніколі не захоўваюцца, шкілеты няпоўныя, і масу даводзіцца вылічваць па ўскосных звестках.
