ટેરાનોડોન ડાયનાસોર કેમ નથી

પ્રાચીન સરીસૃપ એટલે ડાયનાસોર નહીં

મેસોઝોઇક યુગમાં સરીસૃપોની અસંખ્ય જાતો હતી, અને ડાયનાસોર તેમાંનું ફક્ત એક જૂથ હતા. ટેરોસોર તેમના નજીકના સગા છે, લગભગ પિતરાઈ જેવા, પણ તેમની શાખા અલગ છે. એટલે ટેરોસોર માટે “ઊડતો ડાયનાસોર” શબ્દ ગમે તેટલો પરિચિત લાગે, તોય તે ચોકસાઈભર્યો નથી.

ટેરાનોડોન ટેરોસોરમાં સૌથી જાણીતો છે: દાંત વગરની ચાંચ, માથાની પાછળ લાંબી કલગી, અને મોટા નરમાં સાત મીટર સુધી ફેલાતી પાંખો. માદાઓ ખાસ્સી નાની હતી, આશરે ચાર મીટરની. પાંખ એટલે ચામડીનો પડદો, જે એક જ, પણ માન્યામાં ન આવે એટલી લાંબી ચોથી આંગળી પર તણાયેલો હતો.

પાંખ બનાવવાની બે રીત

પક્ષીઓમાં, આર્કિયોપ્ટેરિક્સ જેવાં શરૂઆતનાં પક્ષીઓથી માંડીને, પાંખની ઊંચકતી સપાટી પીંછાંની બનેલી છે. પક્ષી સિવાયના કેટલાક ડાયનાસોર પણ પીંછાં ધરાવતા હતા: માઇક્રોરેપ્ટરના આગલા અને પાછલા, બંને પગ પર લાંબાં પીંછાં હતાં.

ટેરોસોરે ઉડાન પોતાની રીતે, ચામડીના પડદા વડે, સાધી. તોય તેમનું શરીર ઉઘાડું નહોતું. તેના પર વાળ જેવા પાતળા તંતુઓ હતા, અને બ્રાઝિલના ટુપાન્ડેક્ટિલસમાં 2022માં ડાળીઓવાળા તંતુઓ પણ વર્ણવાયા, જેને ઘણા નિષ્ણાતો એક પ્રકારનાં પીંછાં માને છે. એક વાત વધુ: ટેરોડેક્ટિલસ અને ટેરાનોડોન જુદા યુગનાં બે જુદાં પ્રાણી છે.

અને દરિયાઈ સરીસૃપો?

મોસાસોરસ ડાયનાસોરથી એથીયે દૂર છે. તે ભીંગડાંવાળા સરીસૃપોમાંનો છે, એ વિશાળ જૂથ જેમાં આજની ગરોળીઓ અને સાપ આવે છે. કોઈ પણ ગરોળી ટાયરેનોસોરસ કરતાં તેની વધુ નજીકની સગી છે. મોસાસોરના પગ ફ્લિપરમાં ફેરવાઈ ગયા અને શરીર સુવાળું, પ્રવાહરેખી બન્યું, જેમ દરિયામાં કાયમી વસવાટ કરનાર દરેકનું બને છે.

પ્લેસિયોસોર અને ઇક્થિયોસોર બીજાં બે અલગ જૂથો છે. સામ્ય છેતરામણું છે: પ્રવાહરેખી શરીર અને ફ્લિપર દરિયાઈ પ્રાણીઓમાં સ્વતંત્ર રીતે, એકથી વધુ વાર વિકસ્યાં છે.

આ ભેદ શા માટે

કારણ કે જૂથોનાં નામ પાછળ ઇતિહાસ છુપાયેલો છે. બધા પ્રાચીન સરીસૃપોને ડાયનાસોર કહી દો, તો સૌથી રસપ્રદ વાત જ ખોવાઈ જાય: જુદી જુદી શાખાઓ હવામાં અને દરિયામાં એકબીજાથી સ્વતંત્ર, દરેક પોતાના રસ્તે પહોંચી. અમારી સૂચિમાં ટેરોસોર અને દરિયાઈ સરીસૃપો ડાયનાસોરની બાજુમાં મૂક્યા છે તે મેસોઝોઇકનું પૂરું ચિત્ર આપવા માટે, સગપણને કારણે નહીં.