ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਡਾਇਨਾਸੌਰ ਕਿਹੜਾ ਸੀ

“ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ” ਕਹਿਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਕੀ ਹੈ

ਲੰਬਾਈ, ਉਚਾਈ ਅਤੇ ਭਾਰ ਤਿੰਨ ਵੱਖਰੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਦਾ ਜੇਤੂ ਵੱਖਰਾ। ਅਰਜਨਟੀਨੋਸੌਰਸ ਆਪਣੇ ਭਾਰ ਕਰਕੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ: ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਸ ਨੂੰ 65–80 ਟਨ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਤੋਂ ਹੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੰਮੀ ਪੂਛ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਡਾਇਨਾਸੌਰ ਲੰਬਾਈ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਪਛਾੜ ਕੇ ਵੀ ਭਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਹਲਕਾ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਸੀ।

ਡਿਪਲੋਡੋਕਸ ਦੀ ਬਹੁਤੀ ਲੰਬਾਈ ਗਰਦਨ ਅਤੇ ਪੂਛ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਬ੍ਰੈਕੀਓਸੌਰਸ ਉਚਾਈ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਸੀ: ਇਸ ਦੀਆਂ ਅਗਲੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਪਿਛਲੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਲੰਮੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਪਿੱਠ ਜਿਰਾਫ਼ ਵਾਂਗ ਮੋਢਿਆਂ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹਦੀ ਸੀ। ਮਾਮੈਂਚੀਸੌਰਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਇਸ ਦੀ ਗਰਦਨ ਸੀ, ਜੋ ਸੌਰੋਪੌਡ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਵੀ ਅਸਾਧਾਰਨ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਲੰਮੀ ਸੀ। ਸੋ ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਨਾ ਦੱਸਿਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਕਿਸ ਪੱਖੋਂ, “ਵੱਡਾ” ਸ਼ਬਦ ਬਹੁਤਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ।

ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਕਿਉਂ ਹਨ

ਕਿਸੇ ਦੈਂਤ ਦਾ ਪੂਰਾ ਪਿੰਜਰ ਮਿਲ ਜਾਣਾ ਵੱਡੀ ਖ਼ੁਸ਼ਕਿਸਮਤੀ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਜੀਵਾਸ਼ਮ ਵਿਗਿਆਨੀ ਦੇ ਹੱਥ ਕੁਝ ਮਣਕੇ ਅਤੇ ਲੱਤਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਾਕੀ ਸਰੀਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਾਰ ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਮੋਟਾਈ ਜਾਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਮਾਡਲ ਦੇ ਆਇਤਨ ਤੋਂ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਦੈਂਤ ਕਦੇ-ਕਦੇ “ਪਤਲੇ” ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੈਟਾਗੋਟਾਇਟਨ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਅਰਜਨਟੀਨੋਸੌਰਸ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਮਿਲੀਆਂ ਹਨ, ਪਹਿਲਾਂ ਲਗਭਗ 70 ਟਨ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕੋਈ 55–57 ਟਨ ਦਾ।

ਨੇੜਲੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਵੀ ਵੱਖਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਸੀ: ਐਪਾਟੋਸੌਰਸ ਡਿਪਲੋਡੋਕਸ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਭਾਰੀ-ਭਰਕਮ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਲੰਬਾਈ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਲਗਭਗ ਬਰਾਬਰ ਸਨ। ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਇਸ ਉੱਤੇ ਵੀ ਟਿਕਿਆ ਹੈ ਕਿ ਖੋਜੀ ਪਿੰਜਰ ਉੱਤੇ ਕਿੰਨਾ ਮਾਸ “ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ” ਹੈ। ਅਤੇ ਕਦੇ ਜਾਂਚਣ ਲਈ ਕੁਝ ਬਚਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਰੂਹਤਕਾਇਓਸੌਰਸ ਨੂੰ 2023 ਵਿੱਚ ਸੌ ਟਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਆਂਕਿਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਅਧਿਐਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਭੁਰ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਅੰਕੜੇ ਨੂੰ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਹੀ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਕੌਣ ਸੀ

ਇੱਥੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਤਿੰਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ: ਟਾਇਰੈਨੋਸੌਰਸ, ਸਪਾਈਨੋਸੌਰਸ ਅਤੇ ਗਿਗਾਨੋਟੋਸੌਰਸ। ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮਾ ਸ਼ਾਇਦ ਸਪਾਈਨੋਸੌਰਸ ਸੀ, ਲਗਭਗ 14 ਮੀਟਰ, ਪਰ ਭਾਰ ਸਿਰਫ਼ 7–7.5 ਟਨ। ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮਾਪਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਭਾਰਾ ਟਾਇਰੈਨੋਸੌਰਸ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਲੱਭਿਆ ਨਮੂਨਾ ਕੋਈ 8.8 ਟਨ ਦਾ ਸੀ। ਗਿਗਾਨੋਟੋਸੌਰਸ ਇਸ ਦੇ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਪਿੰਜਰ ਘੱਟ ਪੂਰੇ ਮਿਲੇ ਹਨ।

ਇੱਕ ਹੋਰ ਉਲਝਣ ਵੀ ਹੈ: ਗਿਣਤੀ ਕਿਸ ਜੀਵ ਦੀ ਕਰੀਏ? ਅੱਲ੍ਹੜ, ਭਰ-ਜਵਾਨ ਬਾਲਗ ਅਤੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਤੋਂ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਨਮੂਨਾ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਬੈਠਦੀ। ਉੱਤੋਂ, ਜਿੰਨੇ ਜਾਨਵਰ ਕਦੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਹੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਨਿੱਕਾ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਲੱਭਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਸਲੀ ਰਿਕਾਰਡਧਾਰੀ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਸਾਡੇ ਹੱਥ ਲੱਗੇ ਹੋਣ। 2024 ਦੇ ਇੱਕ ਹਿਸਾਬ ਮੁਤਾਬਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਟਾਇਰੈਨੋਸੌਰਸ ਹੁਣ ਤੱਕ ਲੱਭੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਮੂਨੇ ਨਾਲੋਂ ਡੇਢ ਗੁਣਾ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਭਾਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ।

ਕੈਟਾਲਾਗ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਕਿਵੇਂ ਪੜ੍ਹੀਏ

ਕਾਰਡਾਂ ਵਿਚਲੇ ਅੰਕੜੇ ਪੈਮਾਨੇ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਹਨ: ਇਹ ਇੱਕ ਬੰਦੇ ਜਿੱਡਾ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਇੱਕ-ਦੂਜੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਤਿੰਨ ਬੱਸਾਂ ਜਿੱਡਾ। ਸਾਰੇ ਮੁੱਲ ਅੰਦਾਜ਼ਨ ਹਨ। ਇਕੱਲੇ ਅੰਕ ਨਾਲੋਂ ਦਾਇਰਾ ਵੱਧ ਇਮਾਨਦਾਰ ਹੈ, ਪਰ ਨਵੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਵੀ ਖਿਸਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪੈਟਾਗੋਟਾਇਟਨ ਨਾਲ ਹੋਇਆ।