ਸਪਾਈਨੋਸੌਰਸ: ਪਾਣੀ ਕੰਢੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰੀ

ਮਛੇਰੇ ਦੇ ਜਬਾੜੇ

ਸਪਾਈਨੋਸੌਰਸ ਦੀ ਥੂਥਣੀ ਲੰਮੀ ਅਤੇ ਭੀੜੀ ਹੈ, ਦੰਦ ਸਿੱਧੇ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕੂ ਵਰਗੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਤਿਲਕਵਾਂ ਸ਼ਿਕਾਰ ਫੜੀ ਰੱਖਣਾ ਸੌਖਾ ਸੀ। ਟਾਇਰੈਨੋਸੌਰਸ ਦਾ ਹਾਲ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟਾ ਹੈ: ਭਾਰੀ ਖੋਪੜੀ ਅਤੇ ਮੋਟੇ ਦੰਦ, ਜੋ ਹੱਡੀ ਭੰਨ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਅਜਿਹੇ ਜਬਾੜੇ ਮਛੇਰੇ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੋਈ 14 ਮੀਟਰ ਲੰਮਾ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਹੱਥ ਆਏ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਛੱਡਦਾ ਹੋਵੇ।

ਸਿੱਧਾ ਸਬੂਤ ਇਸ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਬੈਰੀਓਨਿਕਸ ਨੇ ਛੱਡਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਜਰ ਦੇ ਢਿੱਡ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀਆਂ ਦੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਮਿਲੀ। ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਖਾਣੇ ਦਾ ਮੀਨੂ ਖੋਜ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਨੱਥੀ ਸੀ।

ਬਾਦਬਾਨ ਕਿਸ ਲਈ ਸੀ

ਬਾਦਬਾਨ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਪਿੱਠ ਦੇ ਮਣਕਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਉੱਚੀਆਂ ਨੋਕਾਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਕੀ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਉਂਦੇ ਜੀਅ ਇਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਦਿਸਦਾ ਸੀ, ਇਹ ਹੱਡੀਆਂ ਤੋਂ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਨਰਮ ਅੰਗ ਨਹੀਂ ਬਚੇ। “ਬਾਦਬਾਨ” ਬੱਸ ਇੱਕ ਸੌਖਾ ਨਾਂ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।

ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਦੋ ਹਨ। ਬਾਦਬਾਨ ਕਿਸੇ ਸਾਈਨਬੋਰਡ ਵਾਂਗ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਪਛਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਜੋੜੀਦਾਰ ਚੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਸਰੀਰ ਦੀ ਗਰਮੀ ਦੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਆਉਂਦਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਪਹਿਲੀ ਵਿਆਖਿਆ ਨੂੰ 2026 ਦੀ ਇੱਕ ਖੋਜ ਨੇ ਬਲ ਦਿੱਤਾ। ਨਾਈਜਰ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਸਪਾਈਨੋਸੌਰਸ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਤਲਵਾਰ ਵਾਂਗ ਮੁੜੀ ਹੋਈ ਉੱਚੀ ਕਲਗੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਾਥੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਕੇਤ ਦੇਣ ਤੋਂ ਸਿਵਾ ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਕੰਮ ਸੋਚਣਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਲੀਲ ਹੈ, ਪਰ ਅਜੇ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ।

ਤੈਰਾਕ ਜਾਂ ਬਗਲਾ

ਸੰਘਣੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਚੱਪੂ ਵਰਗੀ ਪੂਛ ਤੋਂ ਇਹ ਖ਼ਿਆਲ ਆਇਆ ਕਿ ਸਪਾਈਨੋਸੌਰਸ ਮੱਛੀ ਪਿੱਛੇ ਚੁੱਭੀ ਮਾਰਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਪਲੜਾ ਦੂਜੀ ਵਿਆਖਿਆ ਵੱਲ ਝੁਕ ਗਿਆ ਹੈ। 2024 ਵਿੱਚ ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਘਣਤਾ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹਿਸਾਬਾਂ ਉੱਤੇ ਸਵਾਲ ਉੱਠੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਚੁੱਭੀਮਾਰ ਵਾਲਾ ਵਿਚਾਰ ਟਿਕਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ 2026 ਵਿੱਚ ਨਾਈਜਰ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀ, Spinosaurus mirabilis, ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਛਪਿਆ। ਇਹ ਲਗਭਗ 95 ਮਿਲੀਅਨ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਸੈਂਕੜੇ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ, ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਗਦੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਕੰਢੇ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਲੇਖਕ ਇਸ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਇੱਕ ਦਿਓ-ਕੱਦ ਬਗਲੇ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਦੋ ਕੁ ਮੀਟਰ ਤੱਕ ਡੂੰਘੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀਆਂ ਫੜਦਾ ਸੀ।

ਪਾਣੀ ਹੇਠ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੇ ਹਮਾਇਤੀਆਂ ਨੇ ਉਂਜ ਹਾਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ। ਇੱਕ ਗੱਲ ਸਾਫ਼ ਹੈ: ਮੋਸਾਸੌਰਸ ਵਰਗੇ ਅਸਲੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰੀਂਗਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਸਪਾਈਨੋਸੌਰਸ ਕੋਹਾਂ ਦੂਰ ਸੀ। “ਪਾਣੀ ਕੰਢੇ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ” ਦੇ ਬਹੁਤ ਵੱਖਰੇ ਅਰਥ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੰਢੇ ਨੇੜਿਓਂ ਫੜੀ ਮੱਛੀ ਕਿਸੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਚੁੱਭੀਮਾਰ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀ।

ਇਸ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਇੰਨੀਆਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਕਿਉਂ ਹਨ

ਜਰਮਨ ਜੀਵਾਸ਼ਮ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਰਨਸਟ ਸ਼ਟ੍ਰੋਮਰ ਨੇ 1915 ਵਿੱਚ ਮਿਸਰ ਤੋਂ ਮਿਲੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਸਪਾਈਨੋਸੌਰਸ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ। 1944 ਵਿੱਚ ਮਿਊਨਿਖ਼ ਉੱਤੇ ਹੋਈ ਬੰਬਾਰੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਹੱਡੀਆਂ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਲਿਖਤੀ ਵੇਰਵੇ ਤੇ ਚਿੱਤਰ ਬਚੇ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਵੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਨਾਲ ਪੁਨਰ-ਨਿਰਮਾਣ ਸੋਧਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਫ਼ਰਕ ਪਿਛਲੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਅਤੇ ਪੂਛ ਬਾਰੇ ਮਿਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੇ ਪਾਇਆ। ਅੱਜ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ, ਲਗਭਗ 14 ਮੀਟਰ ਅਤੇ 7.4 ਟਨ, ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਤੋਂ ਨਵਾਂ ਹੈ; ਪੁਰਾਣੇ 16–18 ਮੀਟਰ ਹੁਣ ਵਧਾ-ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਕੀਤੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਨਵਰ ਦਿਖਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।